Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İSG Yönetmeliği

Türkiye’de çalışma hayatında proje bazlı, mevsimsel veya kısa vadeli istihdamın giderek yaygınlaşmasıyla birlikte geçici ve belirli süreli iş sözleşmelerinin İSG boyutuna ilişkin sorular da önem kazanmaktadır. Kadrolu çalışanlarla aynı riski paylaşan bu gruptaki işçiler, işyerini ve tehlikeleri henüz tanımadan göreve başlamaları nedeniyle özellikle savunmasız bir konumdadır. Türk mevzuatı bu boşluğu doldurmak amacıyla özel bir düzenleme oluşturmuştur.

Yönetmeliğin Hukuki Dayanağı ve Kapsamı

Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik, 23.08.2013 tarihli ve 28744 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Yönetmelik, geçici veya belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışanların sağlık ve güvenlikleri bakımından işyerindeki diğer çalışanlarla aynı düzeyde korunmalarını sağlamayı amaçlamaktadır.

Bu Yönetmelik; belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi, sözleşme süresinin sona ermesinin objektif koşullara bağlı olduğu işlerde ve bu işlerde çalışanlara veya geçici iş ilişkisi kurulan işverene ait işyerinde geçici iş sözleşmesi ile çalışanlara uygulanır. Öte yandan bu Yönetmelikte belirtilen özel önlemler ile birlikte geçici veya belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan istihdam edilen işyerlerinde 6331 sayılı Kanun hükümleri de uygulanır.

Yönetmeliğin Öngördüğü Tanımlar

Yönetmelik kapsamında “geçici iş ilişkisi kurulan işveren”, herhangi bir işverenden geçici bir süre ile işçilerini kendi işyerinde mesleklerine uygun işlerde çalıştırmak üzere devralan işvereni; “özel sağlık gözetimi” ise çalışanın kişisel sağlık durumu dikkate alınarak işin yürütümü dolayısıyla maruz kaldığı tehlikelere yönelik yapılan sağlık gözetimini ifade etmektedir.

İşverenin Temel Yükümlülükleri

Yönetmelik, işverene birbirini tamamlayan birkaç temel yükümlülük yüklemektedir. Bu yükümlülükler eşit muamele, bilgilendirme, eğitim ve sağlık gözetimi başlıkları altında ele alınabilir.

Eşit Muamele Yükümlülüğü

İşveren, belirli süreli işlerde veya geçici süreli iş ilişkilerinde, özellikle kişisel koruyucu donanımlara erişim dâhil olmak üzere işyerinde çalışanların sağlık ve güvenliklerinin korunmasını içeren çalışma koşulları bakımından farklı uygulamalarda bulunamaz. Bu hüküm, geçici çalışanların KKD temini, maruziyet kontrolleri ve güvenli çalışma ortamına erişim açısından süresiz çalışanlardan farklı muameleye tabi tutulamayacağını açıkça ortaya koymaktadır.

Bilgilendirme Yükümlülüğü

23.08.2013 tarihli ve 28744 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmeliğin 6 ve 7. maddelerinde; işveren, belirli süreli işlerde veya geçici süreli iş ilişkilerinde 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 16. maddesinde belirtilen bilgilendirme yükümlülüğü saklı kalmak kaydı ile çalışanlara; işe başlamadan önce yapacakları işin ne olduğu ve bu işte karşılaşacakları riskler hakkında gerekli bilgiler ile özellikle yapılacak işin gerektirdiği mesleki bilgi, yetenek, tecrübe ve gerekli sağlık gözetiminin neler olduğu konusunda bilgi verilmesini sağlar. Ayrıca iş nedeniyle ortaya çıkabilecek ilave özel riskler açıkça belirtilir.

Eğitim Yükümlülüğü

6331 sayılı Kanunun 17. maddesi hükmü ile birlikte işveren, belirli süreli veya geçici süreli iş sözleşmeleri ile istihdam edeceği çalışanların bilgi ve tecrübelerini de dikkate alarak, yapacakları işin niteliğine uygun yeterli eğitim almalarını sağlar. Burada dikkat çekici olan husus, eğitimin standart bir paket olmaktan çıkıp bireyin deneyim düzeyine göre şekillendirilmesinin zorunluluğudur. Uzun yıllardır aynı alanda çalışmış deneyimli bir teknisyen ile yeni mezun bir kişiye verilecek eğitim aynı olmayabilir.

Sağlık Gözetimi Yükümlülüğü

Sağlık ve güvenlik yönünden özel sağlık gözetimi gerektiren işlerde; işveren, belirli süreli veya geçici süreli iş sözleşmeleri ile istihdam edeceği çalışanların, işin gerektirdiği özel sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar. Kritik bir ayrıntı olarak, bu özel sağlık gözetimi, gerekli olduğu durumlarda, çalışanın sözleşme süresinin sona ermesinden sonra da sürdürülür. Bu hüküm; meslek hastalıklarının uzun latans süreleri nedeniyle iş ilişkisi bittikten sonra ortaya çıkabileceği gerçeğini yansıtmaktadır.

Geçici İş İlişkisinde Çok Taraflı Sorumluluk

Geçici iş ilişkisi, birden fazla işverenin sahneye çıktığı özel bir istihdam modeli olduğundan İSG sorumlulukları da buna göre dağılmaktadır. Geçici iş ilişkisinde İSG sorumluluğu meselesini daha ayrıntılı ele aldığımız yazımızda bu konuya geniş yer verilmektedir.

Geçici iş ilişkisi ile çalıştırılacaklarla ilgili olarak geçici iş ilişkisi kurulacak işveren, diğer işverene 6331 sayılı Kanunun 16. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen hususlar ile yapılacak işin gerektirdiği mesleki bilgi, yetenek ve işin özellikleri hakkında gerekli bilgiyi verir. Bu bilgilerin sözleşmede yer almasını sağlar. Özellikle yapılacak işin gerektirdiği mesleki bilgi, yetenek, tecrübe ve gerekli sağlık gözetiminin neler olduğu konusunda bilgi verilmesini sağlar; ayrıca iş nedeniyle ortaya çıkabilecek ilave özel riskler açıkça belirtilir.

Öte yandan geçici iş ilişkisi kurulan işveren, işçiye talimat verme hakkına sahip olup işçiye sağlık ve güvenlik risklerine karşı gerekli eğitimi vermekle yükümlüdür.

İSG Hizmetleri Koordinasyonu

6331 sayılı Kanunun 6. maddesine göre işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yerine getirilmesi için görevlendirilen kişiler; belirli süreli veya geçici süreli iş sözleşmeleri ile istihdam edilecek çalışanlarla ilgili olarak geçici iş ilişkisi kurulan veya belirli süreli işi üstlenen işveren tarafından bilgilendirilir. Söz konusu çalışanların da diğer çalışanlarla birlikte sağlık ve güvenliklerinin sağlanması için gerekli çalışmalar yapılır.

Bu düzenleme, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının geçici/belirli süreli çalışanları da kapsamına alacak biçimde hizmet sunmasını garanti altına almaktadır. Özellikle yüksek riskli sektörlerde yürütülen sıcak işler ve benzeri tehlikeli faaliyetlerde bu koordinasyon hayati önem taşımaktadır. Sıcak işlerde güvenlik tedbirleri hakkında kapsamlı bilgiye sitemizden ulaşabilirsiniz.

İşveren Yükümlülükleri Karşılaştırmalı Tablosu

Geçici Çalışanlarda Kaza Riskinin Yüksek Olması: Neden?

Araştırmalar ve istatistikler, geçici çalışanların süresiz kadro çalışanlarına kıyasla iş kazasına daha sık maruz kaldığını ortaya koymaktadır. Bunun temel nedenleri şöyle sıralanabilir:

• Tanımama riski: Çalışan, işyerinin fiziksel düzenini, acil çıkışları ve ekipman konumlarını bilmeden başlar.
• İletişim eksikliği: Kısa süreli istihdamda çalışan, birlikte çalıştığı ekiple henüz yeterli iletişim kanalı kuramadan iş başlayabilir.
• Sözlü güvenlik kültürü transferi: Kadrolu işçilerin yıllar içinde edindiği gayri resmi güvenlik bilgileri geçici çalışana aktarılamamaktadır.
• Baskı altında çalışma: İşini kalıcı hale getirme kaygısıyla bazı geçici çalışanlar güvenli olmayan koşullara itiraz etmekten çekinebilir.

Yönetmeliğin Eski Düzenlemeyle İlişkisi

2013 yılında yürürlüğe giren bu Yönetmelik, 15.05.2004 tarihli ve 25463 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır. Yeni düzenleme, kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanan 6331 sayılı Kanun çerçevesinde şekillendirilmiş olup daha geniş bir uygulama alanı öngörmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular