6331’e Göre İşveren Yükümlülükleri

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu‘na göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Kanunun temel ilkesi, işverenin bu sorumluluğu çalışanlara devredemeyeceği ve yükümlülüklerini yerine getirmek için yapılan harcamaları çalışanlara yansıtamayacağıdır.

İşverenin yükümlülükleri, sadece tehlike ortaya çıktığında değil, sürekli ve önleyici biçimde yerine getirilmesi gereken bir bütündür. Kanun, işverene genel bir özen yükümlülüğü getirir: çalışanların sağlığını ve güvenliğini etkileyen her konuda gerekli her türlü önlemi almak. Aşağıda bu yükümlülükleri ana başlıklar altında ele alıyoruz.

1. Risk Değerlendirmesi Yapmak

İşverenin en temel yükümlülüğü, işyerinde risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmaktır. Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin yol açabileceği risklerin analiz edilmesi ve gerekli önlemlerin kararlaştırılması sürecidir. Bu, tüm İSG çalışmalarının temelini oluşturur ve diğer tüm yükümlülüklerin yol haritasını çizer.

2. İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Görevlendirmek

İşveren, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerektiğinde diğer sağlık personelini görevlendirmek zorundadır. Bu görevlendirme işyeri bünyesinde olabileceği gibi, Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) aracılığıyla da sağlanabilir.

Uzman ve hekimin işyerinde geçirmesi gereken süre, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre belirlenir. Çok tehlikeli bir işyeri, az tehlikeli bir işyerine göre çok daha fazla uzman/hekim süresine ihtiyaç duyar.

3. Çalışanlara Eğitim Vermek

İşveren, çalışanlara işe başlamadan önce ve çalışma hayatları boyunca düzenli olarak İSG eğitimi vermekle yükümlüdür. Eğitimler, işyerinin tehlike sınıfına göre belirli aralıklarla tekrarlanır. Eğitim almamış çalışan tehlikeli işte çalıştırılamaz. Eğitimlerin maliyeti işverene aittir ve eğitim süreleri çalışma süresinden sayılır.

• İşe başlamadan önce temel İSG eğitimi
• Çalışma koşulları değiştiğinde ek eğitim
• Az tehlikeli işyerlerinde en az 3 yılda bir tekrar
• Tehlikeli işyerlerinde en az 2 yılda bir tekrar
• Çok tehlikeli işyerlerinde en az yılda bir tekrar

4. Sağlık Gözetimi Sağlamak

İşveren, çalışanların sağlık gözetiminden geçmesini sağlamak zorundadır. İşe giriş muayeneleri, periyodik muayeneler ve işin gerektirdiği özel muayeneler bu kapsamdadır. Sağlık gözetimi masrafları çalışana yansıtılamaz. Bu muayeneler, meslek hastalıklarının erken tespiti açısından kritik öneme sahiptir.

5. Acil Durum Planları Hazırlamak

İşveren, yangın, deprem, sel gibi acil durumlara karşı plan hazırlamak, acil durum ekipleri oluşturmak ve tatbikatlar yapmakla yükümlüdür. Çalışanların acil durumda nasıl davranacağı önceden belirlenmeli, tahliye yolları işaretlenmeli ve düzenli tatbikatlarla pekiştirilmelidir.

6. İş Kazası ve Meslek Hastalıklarını Bildirmek

İşveren, meydana gelen iş kazalarını ve meslek hastalıklarını kayıt altına almak ve yasal süresi içinde SGK’ya bildirmek zorundadır. İş kazası, kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilmelidir. Bildirim yükümlülüğünün ihmali, ayrı bir idari para cezası gerektirir.

7. Çalışan Görüşlerini Almak ve Katılımı Sağlamak

İşveren, İSG ile ilgili kararlarda çalışanların ya da temsilcilerinin görüşünü almak, katılımlarını sağlamakla yükümlüdür. Çalışanlar, kendi sağlık ve güvenliklerini etkileyen konularda söz sahibidir. Belirli büyüklükteki işyerlerinde çalışan temsilcisi seçilmesi ve İSG kurulu kurulması zorunludur.

Yükümlülüklerin Yerine Getirilmemesinin Sonuçları

İşverenin bu yükümlülükleri ihmal etmesi yalnızca idari para cezalarıyla sınırlı kalmaz. Bir iş kazası sonucunda çalışan zarar görürse, işveren tazminat davalarıyla ve ağır durumlarda cezai sorumlulukla karşı karşıya kalabilir. Bu nedenle yükümlülükler, bir maliyet kalemi değil, işletmenin sürdürülebilirliğinin güvencesi olarak görülmelidir.

İSG Kurulu Kurma Yükümlülüğü

Elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği kurulu kurmakla yükümlüdür. Bu kurul, işveren temsilcisi, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, insan kaynakları sorumlusu ve çalışan temsilcilerinden oluşur. Kurul düzenli olarak toplanır, işyerindeki İSG sorunlarını görüşür ve çözüm önerileri geliştirir.

İSG kurulu, iş güvenliğini yönetimin bir parçası haline getiren önemli bir mekanizmadır. Kurul kararları işveren açısından bağlayıcı olmamakla birlikte, alınan kararların uygulanmaması durumunda işverenin sorumluluğu ağırlaşabilir.

İşyeri Hekimi ve Sağlık Personeli

İş güvenliği uzmanının yanı sıra işveren, işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre işyeri hekimi görevlendirmek zorundadır. İşyeri hekimi, çalışanların işe giriş ve periyodik muayenelerini yapar, meslek hastalığı belirtilerini erken tespit eder ve işyerinin sağlık koşullarını denetler. Çok tehlikeli ve büyük işyerlerinde ayrıca diğer sağlık personeli de görevlendirilir.

Sonuç

6331 sayılı Kanun’un işverene yüklediği yükümlülükler, çalışan güvenliğini sistematik ve sürekli biçimde sağlamayı amaçlar. Bu yükümlülükler birbirini tamamlayan bir bütündür; birinin eksik kalması tüm sistemin etkinliğini zayıflatır. İşverenin bu sorumlulukları bir maliyet değil, hem yasal zorunluluk hem de sürdürülebilir bir işletmenin temeli olarak görmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ayrıca inceleyin: Kamuda 6331 Sayılı Kanunun Uygulanması