İş güvenliğiyle ilgili en yaygın yanlış anlamalardan biri, 6331 sayılı Kanun’un yalnızca belirli sayıda çalışanı olan işyerleri için geçerli olduğu düşüncesidir. Oysa gerçek farklıdır: 6331 sayılı Kanun, çalışan sayısına bakmaksızın, en az bir çalışanı olan tüm işyerlerinde uygulanır.
Yani bir işyerinde tek bir çalışan bile olsa, işveren iş güvenliği yükümlülüklerine tabidir. Ancak bazı özel yükümlülükler, çalışan sayısına göre devreye girer veya kapsamı değişir. Bu ayrımı anlamak önemlidir.
Temel Kural: Tek Çalışan Yeterli
6331 sayılı Kanun’un temel yükümlülükleri, çalışan sayısından bağımsız olarak geçerlidir. Bir işyerinde tek bir çalışan bile istihdam ediliyorsa; risk değerlendirmesi yapma, eğitim verme, sağlık gözetimi sağlama gibi temel yükümlülükler doğar. Çalışan sayısının az olması, bu yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.
Çalışan Sayısına Göre Değişen Yükümlülükler
Bazı yükümlülükler ise çalışan sayısına göre devreye girer veya değişir. Bu yükümlülükler, işyeri belirli büyüklüklere ulaştığında ek sorumluluklar getirir:
- İSG Kurulu: Belirli sayının üzerinde çalışanı olan işyerlerinde zorunlu
- Çalışan temsilcisi sayısı: Çalışan sayısı arttıkça temsilci sayısı artar
- İlk yardımcı sayısı: Çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre belirlenir
- Acil durum ekipleri: İşyeri büyüklüğüne göre ekip oluşturma
İSG Kurulu ve Çalışan Sayısı
Çalışan sayısına bağlı en belirgin yükümlülüklerden biri, İSG kurulu oluşturmaktır. İş sağlığı ve güvenliği kurulu, belirli sayının üzerinde çalışanı olan ve belirli süreden uzun faaliyet gösteren işyerlerinde zorunludur. Bu eşiğin altındaki işyerlerinde kurul zorunlu değildir, ancak diğer iş güvenliği yükümlülükleri devam eder. Kurul, işyerinde iş güvenliği konularının görüşüldüğü bir karar ve danışma organıdır.
Çalışan Temsilcisi ve Sayı İlişkisi
Çalışan temsilcisi de çalışan sayısına bağlı bir yükümlülüktür. İşyerinde, çalışanları iş güvenliği konularında temsil etmek üzere temsilci seçilir. Seçilecek temsilci sayısı, işyerindeki toplam çalışan sayısına göre artar; daha kalabalık işyerlerinde daha fazla temsilci görev yapar. Bu, çalışanların iş güvenliği süreçlerine etkili biçimde katılımını sağlar.
Çalışan Sayısı Nasıl Hesaplanır?
Yükümlülüklerin belirlenmesinde esas alınan çalışan sayısı, işyerinde fiilen çalışan herkesi kapsar; tam zamanlı, yarı zamanlı ve belirli süreli çalışanlar bu sayıya dahildir. Çırak ve stajyerler ise çalışan sayısına dahil edilmez ancak kendileri için de sağlık ve güvenlik tedbirleri alınır. Aynı işverenin birden fazla işyeri varsa, her işyeri kendi çalışan sayısıyla ayrı değerlendirilir. Bu hesap, İSG kurulu kurma veya çalışan temsilcisi seçme gibi sayı eşiğine bağlı yükümlülükler için kritiktir.
50 Çalışan Eşiğinin Önemi
Mevzuatta birçok yükümlülük için 50 çalışan önemli bir eşiktir. Elli ve daha fazla çalışanı olan ve altı aydan uzun süren işlerde İSG kurulu kurulması zorunludur. Bu eşik, işyerinin daha kurumsal bir İSG yönetimine geçmesini gerektirir. Ancak 50’nin altındaki işyerlerinin yükümlülüğü olmadığı anlamına gelmez; risk değerlendirmesi, eğitim ve uzman görevlendirme gibi temel yükümlülükler çalışan sayısından bağımsız olarak geçerlidir.
Sonuç
6331 sayılı Kanun, çalışan sayısına bakmaksızın en az bir çalışanı olan tüm işyerlerinde uygulanır. Risk değerlendirmesi, eğitim ve sağlık gözetimi gibi temel yükümlülükler, tek çalışanlı işyerleri için bile geçerlidir. Ancak İSG kurulu, çalışan temsilcisi sayısı, ilk yardımcı sayısı ve acil durum ekipleri gibi bazı yükümlülükler çalışan sayısına göre devreye girer veya kapsamı değişir. ‘Küçük işyeriyiz, kanun bizi bağlamaz’ düşüncesi yanlıştır; temel yükümlülükler her işyeri için geçerlidir. İşveren, çalışan sayısı eşiklerini ve bunların getirdiği yükümlülükleri takip etmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ayrıca inceleyin: Kamuda 6331 Sayılı Kanunun Uygulanması
Bu konuyla ilgili diğer rehberler
→ 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Nedir?
→ 6331’e Göre İşveren Yükümlülükleri
→ 6331 Sayılı Kanunun Kapsamı ve İstisnaları
→ 6331’e Göre Çalışanların Hak ve Yükümlülükleri
