Özet: Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analiz edilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması sürecidir. İş güvenliğinin temelini oluşturan, yasal olarak zorunlu ve sürekli yenilenen bir çalışmadır.

Risk değerlendirmesi, bir işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gereken çalışmaların bütünüdür. Kısaca, bir işyerinde nelerin zarar verebileceğini önceden öngörüp önlem alma sürecidir.

Risk değerlendirmesi, iş güvenliğinin kalbidir. Çünkü hangi önlemin alınacağı, hangi tehlikeye öncelik verileceği ve kaynakların nasıl dağıtılacağı tamamen risk değerlendirmesinin sonuçlarına dayanır. İyi bir risk değerlendirmesi olmadan yapılan İSG çalışmaları dağınık ve etkisiz kalır.

Tehlike ve Risk Arasındaki Fark

Risk değerlendirmesini anlamak için önce iki temel kavramı ayırt etmek gerekir. Tehlike, zarar verme potansiyeli olan kaynak, durum veya eylemdir. Risk ise bu tehlikenin gerçekleşmesi sonucu ortaya çıkacak zararın olasılığı ile şiddetinin birleşimidir.

💡

Bilgi: Basit bir örnek: Yerdeki bir su birikintisi bir tehlikedir. Birinin bu su yüzünden kayıp düşme olasılığı ve düşerse alacağı yaralanmanın ciddiyeti ise risktir. Tehlike hep oradadır; risk ise onu yönettiğimiz ölçüde azalır.

Risk Değerlendirmesi Neden Zorunludur?

Risk değerlendirmesi yapmak, 6331 sayılı Kanun ve İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği gereği yasal bir zorunluluktur. Çalışan istihdam eden her işyeri, tehlike sınıfı fark etmeksizin risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihmali idari para cezasıyla yaptırıma bağlanmıştır.

Yasal zorunluluğun ötesinde, risk değerlendirmesi işyerinin kendi yararınadır. İş kazalarını ve meslek hastalıklarını önleyerek hem insani kayıpları hem de ekonomik maliyetleri azaltır.

Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? Adım Adım

Risk değerlendirmesi sistematik bir süreç izler. Aşağıdaki adımlar sırayla uygulanır.

Süreç akışı

1. Tehlikelerin Tanımlanması

İlk adım, işyerindeki tüm tehlike kaynaklarını belirlemektir. Bu aşamada işyeri gezilir, çalışanlarla görüşülür, geçmiş kaza kayıtları incelenir. Fiziksel (gürültü, titreşim), kimyasal (tozlar, gazlar), biyolojik (mikroorganizmalar), ergonomik (tekrarlı hareketler) ve psikososyal (stres, mobbing) tehlikeler ayrı ayrı ele alınır.

2. Risklerin Analizi ve Derecelendirilmesi

Belirlenen her tehlike için riskin büyüklüğü hesaplanır. Bunun için risk değerlendirme yöntemleri kullanılır. En yaygın yöntemler L tipi (5×5) matris ve Fine-Kinney yöntemidir. Bu yöntemler, olasılık ve şiddeti sayısal değerlere dönüştürerek riski derecelendirir.

5×5 Risk Matrisi — Risk Skoru = Olasılık × Şiddet

3. Kontrol Tedbirlerinin Belirlenmesi

Riskler derecelendirildikten sonra, en yüksek riskli olanlardan başlanarak kontrol tedbirleri belirlenir. Tedbirler korunma hiyerarşisine uygun olmalıdır: önce tehlikeyi ortadan kaldırma, sonra ikame, mühendislik önlemleri, idari önlemler ve son olarak kişisel koruyucu donanım.

4. Uygulama, İzleme ve Gözden Geçirme

Belirlenen tedbirler uygulanır ve etkinlikleri sürekli izlenir. Risk değerlendirmesi, işyerinde değişiklik olduğunda veya yasal sürelerde yenilenir. Bu döngüsel yapı, risk yönetimini canlı tutar.

⚠️

Dikkat: Risk değerlendirmesi bir kâğıt üzerinde kalmamalıdır. Belirlenen tedbirler hayata geçirilmedikçe, en kapsamlı risk değerlendirmesi bile çalışanları korumaz. Uygulama ve takip, en az değerlendirme kadar önemlidir.

Risk Değerlendirmesinde Dikkate Alınması Gereken Gruplar

Risk değerlendirmesi yapılırken bazı çalışan grupları için özel hassasiyet gösterilmelidir. Gebe ve emziren kadınlar, genç çalışanlar (18 yaş altı), yaşlı çalışanlar, engelli çalışanlar ve kronik hastalığı olanlar, aynı tehlikeden farklı düzeyde etkilenebilir. Yönetmelik, bu özel risk gruplarının değerlendirmede ayrıca ele alınmasını öngörür.

Örneğin gebe bir çalışan için kimyasal maruziyeti veya ağır kaldırma, normal bir çalışana göre çok daha yüksek risk taşır. Bu nedenle risk değerlendirmesi, herkese tek tip yaklaşmak yerine farklı grupların farklı ihtiyaçlarını gözetmelidir.

Sonuç

Risk değerlendirmesi, iş güvenliğinin temel taşıdır. Tehlikeleri önceden görüp riskleri yöneterek hem çalışanların sağlığını korur hem de işletmeyi yasal ve ekonomik risklerden uzak tutar. Sistematik yapılan, çalışanların katıldığı ve düzenli yenilenen bir risk değerlendirmesi, güvenli bir işyerinin olmazsa olmazıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Risk değerlendirmesi ile tehlike aynı şey mi?+

Hayır. Tehlike zarar verme potansiyeli olan kaynaktır; risk ise o tehlikenin zarara dönüşme olasılığı ve şiddetidir. Risk değerlendirmesi bu ikisini analiz eder.

En çok kullanılan risk değerlendirme yöntemi hangisidir?+

Türkiye’de en yaygın kullanılan yöntemler L tipi (5×5) matris ve Fine-Kinney yöntemidir.

Risk değerlendirmesini kendim yapabilir miyim?+

İşveren risk değerlendirmesi ekibinde yer alabilir ancak ekipte iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin bulunması zorunludur.

Ayrıca inceleyin: Düzeltici ve Önleyici Faaliyetler (DÖF) Nedir?

Bu konuyla ilgili diğer rehberler

→ Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir?
→ Mutfak ve Restoran Risk Değerlendirmesi
→ Psikososyal Risk Değerlendirmesi Adımları
→ Dinamik Risk Değerlendirmesi Nedir?