Geçici iş ilişkisinde bir çalışan, bir özel istihdam bürosu aracılığıyla başka bir işyerinde geçici olarak çalışır. Burada akla hemen şu kritik soru gelir: bu işçinin iş sağlığı ve güvenliğinden kim sorumludur — onu istihdam eden büro mu, yoksa fiilen çalıştığı işyeri mi? Cevap çoğu kişinin sandığından farklıdır. Bu rehberde geçici iş ilişkisinde İSG sorumluluğunun nasıl paylaşıldığını ele alıyoruz.
Önemli uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Sorumluluk dağılımı somut olayın özelliklerine göre değişebilir; hukuki konularda bir avukata danışılmalıdır.
Üç Taraf, Farklı Roller
Geçici iş ilişkisinde üç taraf vardır ve her birinin rolü farklıdır:
- Özel istihdam bürosu: İşçinin asıl (resmi) işverenidir; iş sözleşmesi, ücret ve sigorta primleri buna aittir.
- Geçici işçi çalıştıran işveren: İşçinin fiilen çalıştığı işyeridir; ona talimat verir ve işi yaptırır.
- Geçici işçi: Büroyla sözleşmeli, çalıştıran işverenin işyerinde görev yapan kişidir.
Burada en sık yapılan hata, “işçinin işvereni büro olduğuna göre, İSG’den de büro sorumludur” varsayımıdır. Oysa İSG açısından durum farklıdır.
İSG’den Kim Sorumlu?
İş Kanunu’na göre, geçici işçinin iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini vermek ve İSG açısından gereken tedbirleri almak, geçici işçi çalıştıran işverenin (yani fiilen çalıştığı işyerinin) yükümlülüğüdür. Bunun mantığı açıktır: tehlike, işçinin fiilen çalıştığı yerdedir; o işyerinin risklerini, makinelerini ve ortamını en iyi bilen de orada çalıştıran işverendir. Geçici işçi de bu eğitimlere katılmakla yükümlüdür.
| Yükümlülük | Sorumlu Taraf |
|---|---|
| İş sözleşmesi, ücret, sigorta primi | Özel istihdam bürosu |
| İSG eğitimi verme | Çalıştıran işveren |
| İSG tedbirlerini alma | Çalıştıran işveren |
| İş kazası/meslek hastalığı bildirimi | Çalıştıran işveren (büroya + SGK’ya) |
| Eğitimlere katılma | Geçici işçi |
Önemli bir kural daha vardır: gerekli mesleki eğitimi ve İSG eğitimini almamış kişiler, ağır ve tehlikeli işlerde geçici iş ilişkisiyle çalıştırılamaz. Ayrıca büronun da bilgilendirme ve sağlık gözetimi gibi yükümlülükleri sürdüğünden, büro bu görevlerini ihmal edip kazaya katkıda bulunmuşsa, somut olaya göre büro da hukuken kusurlu sayılabilir.
Sahadan Örnek Vaka
Bir fabrika, yoğunluk nedeniyle özel istihdam bürosundan geçici işçi alır. “Onun işvereni büro, eğitimi de onlar versin” diye düşünüp, işçiyi hiçbir İSG eğitimi vermeden ve işyerine özgü tehlikeleri anlatmadan üretim hattına koyar. Kısa süre sonra işçi, tanımadığı bir makinede yaralanır. Ders: Bu, hem hukuken hem de etik olarak çalıştıran işverenin sorumluluğundadır; çünkü İSG eğitimi ve tedbir almak, fiilen çalıştıran işverenin yükümlülüğüdür. İşçinin “kâğıt üzerindeki” işvereni büro olsa da, onu o makinenin başına koyan ve o ortamın risklerini bilen taraf, çalıştıran işverendir. Doğru yaklaşım: geçici işçiye de tıpkı kendi çalışanı gibi işyerine özgü İSG eğitimi vermek, işe özgü riskleri anlatmak, gerekli KKD’yi sağlamak ve ağır/tehlikeli işlerde gerekli eğitimi almamış kişiyi çalıştırmamaktır. “Geçici” olması, korumanın da geçici veya eksik olacağı anlamına gelmez; güvenlik, çalışanın statüsüne göre bölünmez.
- ☐ Geçici işçiye işyerine özgü İSG eğitimi verildi mi?
- ☐ İşe özgü riskler ve önlemler anlatıldı mı?
- ☐ Gerekli KKD sağlandı mı?
- ☐ Ağır/tehlikeli işte gerekli eğitim şartı arandı mı?
- ☐ Geçici işçi risk değerlendirmesine dahil edildi mi?
- ☐ İş kazası bildirim süreci (büro + SGK) hazır mı?
- ☐ İşçi diğer çalışanlarla eşit korunuyor mu?
- ☐ Büro ile sorumluluklar sözleşmede netleştirildi mi?
İSG Uzmanı Notu
Geçici işçilerin İSG’si, sahada en çok ihmal edilen alanlardan biridir; çünkü “onun işvereni biz değiliz” yanılgısı yaygındır. Üç kritik nokta: (1) Tedbir ve eğitim çalıştıran işverende — istihdam bürosu işçinin resmi işvereni olsa da, İSG eğitimini vermek ve gerekli tedbirleri almak fiilen çalıştıran işverenin yükümlülüğüdür. Bu ayrımı bilmemek, ciddi hukuki ve insani sonuçlar doğurur. (2) Geçici işçi en savunmasız gruptur — işyerini, makineleri ve riskleri tanımayan, kısa süre kalacak bir işçi, kaza açısından en yüksek risk grubundadır; bu yüzden ona verilecek işe özgü eğitim, kalıcı çalışana göre daha da kritiktir. (3) Ağır/tehlikeli işte eğitim şartı — gerekli mesleki ve İSG eğitimini almamış kişi, ağır ve tehlikeli işlerde geçici iş ilişkisiyle çalıştırılamaz; bu kuralı atlamak hem yasağa aykırıdır hem de kazaya davetiyedir. Pratik öneri: geçici işçiyi de tıpkı kendi çalışanınız gibi karşılayın; işyerine özgü oryantasyon, eğitim, KKD ve risk bilgilendirmesini eksiksiz yapın. Unutulmamalı: bir işçinin “geçici” olması, onun güvenliğinin daha az önemli olduğu anlamına asla gelmez; her can, statüsüne bakılmaksızın aynı korumayı hak eder.
Çalıştıran İşveren İçin Pratik Yol Haritası
Geçici işçiyi güvenli biçimde çalıştırmak için, çalıştıran işveren birkaç temel adımı atlamamalıdır. İlk gün, işçiye işyerine özgü bir oryantasyon verilmeli; acil çıkışlar, toplanma alanı, ilk yardım noktaları ve işe özgü riskler anlatılmalıdır. İkincisi, işçi yapacağı işe uygun İSG eğitimini almalı ve bu kayıt altına alınmalıdır; “kısa süre kalacak” düşüncesiyle bu adım atlanmamalıdır. Üçüncüsü, işe uygun kişisel koruyucu donanım sağlanmalı ve doğru kullanımı gösterilmelidir.
Ayrıca geçici işçi, işyerinin risk değerlendirmesi kapsamında düşünülmeli ve diğer çalışanlarla aynı koruma düzeyinden yararlandırılmalıdır. Özel istihdam bürosuyla yapılan sözleşmede, İSG ile ilgili sorumlulukların nasıl paylaşılacağı açıkça belirtilirse, ileride yaşanabilecek belirsizliklerin önüne geçilir. Tüm bunların özünde tek bir ilke vardır: geçici işçi, işyerine “misafir” değil, o işyerinin güvenlik sisteminin tam bir parçası olarak görülmelidir. Bu yaklaşım hem yasal uyumu sağlar hem de en savunmasız çalışanı gerçekten korur.
Sıkça Sorulan Sorular
Geçici işçinin İSG eğitimini kim verir?
Geçici işçinin asıl işvereni kimdir?
Geçici işçi iş kazası geçirirse bildirim kim yapar?
Eğitimsiz geçici işçi tehlikeli işte çalıştırılabilir mi?
Bu konuyla ilgili diger rehberler
→ Taşeron (Alt İşveren) Çalışanlarında İSG
→ Yabancı İşçilerde Dil Engeli ve Güvenlik
→ İş Kazası Sonrası İşveren Sorumluluğu
→ İSG Kurulu Nedir, Kimlerden Oluşur?
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve Haziran 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanır; hukuki tavsiye değildir. Sorumluluk dağılımı somut olaya göre değişebilir; işyerinize özel durumlar için yetkili İSG uzmanına ve bir avukata danışınız.
