Bir iş kazası geçiren işçinin en çok merak ettiği soru çoğu zaman şudur: “Hangi haklara sahibim?” İş kazası sonrası işçinin hakları iki ayrı kaynaktan doğar: bir yandan SGK’nın sağladığı sosyal güvenlik hakları, diğer yandan işverenin kusuru varsa ona karşı açılabilecek tazminat davaları. Bu rehberde iş kazası geçiren işçinin haklarını, SGK ödemelerini ve tazminat sürecini genel hatlarıyla ele alıyoruz.
Yasal çerçeve, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (SGK hakları), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (tazminat) ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunudur. Önemli uyarı: Bu içerik hukuki tavsiye değildir; somut durumlar için mutlaka bir iş hukuku avukatına danışılmalıdır.
İki Ayrı Hak Kaynağı
En sık yapılan yanılgı, “SGK ödedi, başka hak yok” düşüncesidir. Oysa SGK ödemeleri ile işverene karşı tazminat hakkı birbirinden ayrıdır. SGK ödemesi almak, işverenin kusuru varsa ona karşı tazminat davası açma hakkını ortadan kaldırmaz; SGK’nın ödediği tutarın peşin değeri tazminattan mahsup edilir, kalan fark işverenden talep edilebilir.
SGK Hakları
SGK hakları, işverenin kusuru olup olmadığına bakılmaksızın sosyal güvenlik kapsamında sağlanır. Başlıcaları:
| Hak | Açıklama |
|---|---|
| Sağlık hizmeti | Tedavi giderlerinin karşılanması |
| Geçici iş göremezlik ödeneği | Raporlu (iş göremez) dönemde gelir desteği |
| Sürekli iş göremezlik geliri | Kalıcı maluliyet halinde bağlanan gelir |
| Ölüm halinde gelir | Hak sahiplerine gelir + cenaze ödeneği |
Geçici iş göremezlik ödeneği, işçinin raporlu olduğu süre boyunca gelir kaybını telafi eder (genellikle tedavinin niteliğine göre günlük kazancın belirli bir oranında). Kalıcı sakatlık halinde, belirli bir maluliyet oranı ve üzerinde sürekli iş göremezlik geliri bağlanır; işçi başkasının sürekli bakımına muhtaç hale gelmişse bu gelir daha yüksek olur. Önemli bir nokta: sigortasız çalışan işçi de iş kazası halinde SGK haklarından ve tazminat hakkından yararlanır; sigortasızlık işçinin değil işverenin sorumluluğudur.
İşverene Karşı Tazminat
İş kazası, işverenin kusuru (örneğin gerekli İSG önlemlerini almaması) nedeniyle meydana gelmişse, işçi (ölüm halinde yakınları) işverene karşı tazminat davası açabilir. İki ana tür vardır:
- Maddi tazminat: Tedavi giderleri, kazanç ve iş gücü kaybı (maluliyet), gerekirse bakıcı gideri; ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatı.
- Manevi tazminat: Kazanın işçide (ve ailesinde) yarattığı acı, elem ve psikolojik zararın karşılığı; miktarını hâkim takdir eder.
Tazminatın hesabında kusur oranı (bilirkişi raporuyla), maluliyet oranı (sağlık kurulu) ve aktüerya hesabı (işçinin yaşı, kazancı, çalışma gücü kaybı) belirleyicidir. İşçinin kendi kusuru varsa tazminattan indirim yapılır, ama hak tamamen ortadan kalkmaz. Ayrıca taşeron (alt işveren) işçisi, asıl işverene de dava açabilir; asıl işveren ve alt işveren genellikle birlikte (müteselsilen) sorumludur.
Sahadan Örnek Vaka
Bir fabrika işçisi, güvenlik düzeneği devre dışı bırakılmış bir makinede çalışırken ciddi şekilde yaralanır. İşveren “masraflarını hallederiz, şikâyetçi olma, işten de çıkarmayız” der. İşçi buna güvenip hiçbir kayıt tutmaz. Ders: Bu, iş kazalarında en sık yapılan ve en pahalıya mal olan hatadır. İşçinin yapması gereken birkaç temel şey vardır: kazanın “iş kazası” olarak kayda geçmesini sağlamak (hastane/SGK), tüm tedavi makbuzlarını ve belgeleri saklamak, ve sürecin başında bir iş hukuku uzmanına danışmak. Çünkü SGK ödemesi zararın tamamını karşılamaz; işverenin kusuru varsa ek tazminat hakkı vardır ve bu, çoğu zaman çok daha büyük bir miktardır. Ayrıca: işçi sırf yasal hakkını aradığı için işten çıkarılırsa, bu haksız fesihtir ve ek tazminat hakları doğurur. Sözlü vaatlere değil, yazılı belgeye ve hukuki sürece güvenmek esastır. Bu vaka kurgudur; her somut olay kendi koşullarında bir avukatça değerlendirilmelidir.
Kaza Sonrası Atılacak Adımlar
- ☐ Sağlık durumu önceliklendirildi, tedaviye başlandı mı?
- ☐ Olay hastane/SGK kayıtlarına “iş kazası” olarak geçti mi?
- ☐ İşveren kazayı 3 iş günü içinde SGK’ya bildirdi mi?
- ☐ Tedavi makbuzları, raporlar ve belgeler saklandı mı?
- ☐ Tanık bilgileri ve olay detayları not edildi mi?
- ☐ Geçici iş göremezlik ödeneği için başvuru yapıldı mı?
- ☐ Maluliyet (sürekli iş göremezlik) değerlendirmesi izleniyor mu?
- ☐ Hak kaybı yaşamamak için bir uzmana danışıldı mı?
İSG Uzmanı Notu
İSG açısından bakıldığında, iş kazası sonrası hak süreci aslında önlemenin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gösterir: hiçbir tazminat, kaybedilen sağlığı geri getirmez. Yine de kaza olduğunda, işçinin haklarını bilmesi büyük önem taşır. Üç kritik nokta: (1) Kazanın “iş kazası” olarak kaydı — bu, tüm hakların kapısıdır; bu kayıt yapılmazsa süreç en baştan zorlaşır. (2) Belgeleme — makbuzlar, raporlar, tanıklar; tazminat hesabı bu belgelere dayanır. (3) SGK ile tazminatın ayrı olduğunu bilmek — “SGK ödedi” diye sürecin kapandığını sanmak, ciddi hak kayıplarına yol açar. İşveren açısından ise mesaj nettir: İSG önlemlerini eksiksiz almak yalnızca ahlaki değil, aynı zamanda hukuki ve mali bir zorunluluktur; çünkü kusur halinde tazminat, SGK rücusu, idari ceza ve hatta cezai sorumluluk gündeme gelir. Bu yazı yol gösterici niteliktedir; her somut durum için profesyonel hukuki destek alınmalıdır.
Dava Süreci ve Süreler
İş kazası tazminat davalarında görevli mahkeme İş Mahkemesidir ve dava açılmadan önce kural olarak zorunlu arabuluculuk aşaması tamamlanmalıdır; arabuluculukta anlaşma sağlanırsa süreç kısa sürede sonuçlanabilir, sağlanamazsa mahkeme yolu açılır. Tazminatın belirlenmesinde maluliyet oranını sağlık kurulu, kusur oranını iş güvenliği bilirkişisi tespit eder; nihai tutar ise aktüerya hesabıyla hesaplanır. Maluliyet oranına itiraz mümkündür ve mahkeme aşamasında oran yeniden değerlendirilebilir.
Zamanaşımı da kritik bir konudur: iş kazası tazminat talepleri için genel süre, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren belirli bir süre, her hâlükârda kaza tarihinden itibaren on yıldır. Önemli bir ayrıntı, sürekli iş göremezlik oranı kesinleşmeden zamanaşımının işlemeye başlamamasıdır; ayrıca kaza aynı zamanda bir suç oluşturuyorsa (örneğin taksirle yaralama), daha uzun ceza zamanaşımı süreleri uygulanabilir. Bu süreler kişiye ve olaya göre değiştiğinden, hak kaybı yaşamamak için davanın mümkün olan en kısa sürede ve uzman desteğiyle yürütülmesi önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
SGK ödeme yaptıysa ayrıca tazminat alabilir miyim?
Sigortasız çalışırken kaza geçirdim, hakkım var mı?
İş kazası davası açarsam işten çıkarılır mıyım?
Taşeron işçisiyim, kime dava açabilirim?
Bu konuyla ilgili diger rehberler
→ İş Kazası Sonrası İşveren Sorumluluğu
→ Ölümlü İş Kazasında Hukuki Süreç
→ İş Kazası Bildirim Formu Nasıl Doldurulur?
→ Geçici Süreli İş İlişkisinde İSG Sorumluluğu
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve Haziran 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanır; hukuki tavsiye değildir. İş kazası, hak ve tazminat süreçleri kişiye ve olaya göre değişir; haklarınızı kaybetmemek için mutlaka bir iş hukuku avukatına danışınız.
