Okul ve Eğitim Kurumlarında İSG

Türkiye’deki okullar ve eğitim kurumları, pek çok kişinin sandığının aksine sıradan birer kamu binası değil; hukuki açıdan “işyeri” statüsündedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, kamu-özel sektör ayrımı gözetmeksizin tüm işyerlerini kapsama aldığından, anaokulu ve ilkokuldan üniversiteye, mesleki ve teknik liselerden özel dershane ve kurshanelere kadar tüm eğitim kurumları bu kanun hükümlerine uymak zorundadır. Kanun, sadece işyerleri için değil okullar için de yeni hükümler içermekte; işveren sıfatıyla okul müdürleri, çalışan ve hizmet veren sıfatıyla öğretmenler kanun ve yönetmeliklerindeki hususları uygulamakla zorunlu kılınmaktadır. Bu gerçeklik, eğitim kurumlarının İSG’yi bir formalite değil, kurumsal sorumluluk anlayışıyla benimsemesini zorunlu kılmaktadır.

Eğitim Kurumlarında Tehlike Sınıfı ve Yasal Çerçeve

İSG İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliğine göre tehlike sınıfları “az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli” olarak üç sınıfta belirtilmiştir. Okullar açısından bu sınıflandırma kritik önem taşımaktadır. Mesleki eğitim veren liselerle (engellilere yönelik eğitim hariç) çıraklık eğitimi verenler “Tehlikeli” sınıfında bulunmakta; bunlar dışındaki bütün eğitim kurumları ise “Az Tehlikeli” sınıfında yer almaktadır.

Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde (A) sınıfı, tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde (B) sınıfı, az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise en az (C) sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olan iş güvenliği uzmanları görev yapabilmektedir. Millî Eğitim Bakanlığı bünyesindeki okullarda bu hizmetler, il ve ilçe düzeyinde kurulan İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri (İSGB) ile koordinasyon içinde yürütülmektedir.

Okulların Yerine Getirmesi Gereken Temel İSG Yükümlülükleri

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işverenler; işyerlerinde alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi, iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi, çalışanların ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi ile yükümlüdür. Bu çerçevede okul yönetimlerinin yerine getirmesi gereken başlıca yükümlülükler şunlardır:

1. Çalışan Temsilcisi Seçimi

Tüm okul ve eğitim kurumlarında çalışanlar arasından bir çalışan temsilcisi seçilmesi zorunludur. Personel sayısı 50’ye kadar olan kurumlarda bir kişi çalışan temsilcisi olarak atanmaktadır. Bu kişi, okuldaki sağlık ve güvenlik risklerine dair çalışanların sesini yönetime taşır.

2. Risk Değerlendirme Ekibi ve Risk Analizi

Çalışan sayısına bakılmaksızın tüm okul ve kurumlarda risk değerlendirme ekibi oluşturulması gerekmektedir. Risk değerlendirmesi periyodik olarak yenilenmelidir. Az tehlikeli sınıfta yer alan okullarda risk değerlendirmesi en çok 6 yılda bir; tehlikeli sınıftakilerde ise en çok 4 yılda bir tekrarlanmaktadır. Ancak önemli bir değişiklik, kaza, hastalık vb. durumlar söz konusu olduğunda bu süre beklenmeksizin güncelleme yapılması gerekmektedir.

3. İSG Kurulunun Oluşturulması

Tehlike sınıfı ne olursa olsun, 50 çalışan ve üzeri tüm işyerlerinde İSG Kurulu oluşturulması zorunludur. Kurul ayda en az bir kere toplanır; tehlikeli sınıflarda 2 ayda bir, az tehlikeli sınıflarda ise 3 ayda bir toplanabilmesine karar verilebilmektedir. Kurul toplantı tutanakları eksiksiz tutulmalı ve İSG dosyasında saklanmalıdır.

4. Acil Durum ve Tahliye Planları

İşyerlerine özgü olarak Acil Durum ve Eylem Planı hazırlanarak dosya içerisinde muhafaza edilmeli; bu planda deprem, sel, yangın, iş kazası gibi durumlarda çalışanların ne yapması gerektiği konusunda bilinçlendirme sağlanmalı ve acil durumlarda iletişim sağlanacak kuruluşlar belirlenmelidir. Tahliye planları işyeri bina ve eklentilerinin giriş ve çıkışları ile katlarda, çalışanların görüş seviyesine uygun yükseklikte ve görünür bir şekilde asılmaktadır. Çalışanların alması gereken temel iş sağlığı ve güvenliği, acil durum ekipleri, yangın eğitimi gibi eğitimleri zamanında ve süresinde alınması sağlanmalıdır.

Eğitim Kurumlarında Temel Risk Alanları

Okullar, yüzlerce hatta binlerce insanı aynı anda barındıran karmaşık yapılardır. İSG açısından yönetilmesi gereken başlıca risk alanları aşağıdaki gibi sıralanabilir:

Atölye ve Laboratuvarlar

İş sağlığı ve güvenliği şartlarına uygun olmayan atölye ve laboratuvarların bu şartlara uygun hale getirilmesi; atölye ve laboratuvarlarda yapılan mesleki eğitim çalışmalarında, ortamdaki tehlike ve risklerden korunmak için mutlaka Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) bulundurulması ve kullandırılması gerekmektedir. Laboratuvarlarda kullanılan kimyasalların gözden geçirilmesi, tahriş edici veya yan etkiye sahip olanların gerekli güvenlik önlemleri alınarak saklanması, laboratuvarların öğretmen gözetimi olmaksızın öğrenci tarafından kullanımına izin verilmemesi ve laboratuvarda gerekli güvenlik uyarılarının bulundurulması zorunludur.

Bina Güvenliği ve Ergonomi

Eğitim, sosyal, kültürel ve sportif amaçlı kullanılan kapalı/açık tüm alanlarda kullanılan dolap, askılık ile diğer araç-gereç ve malzemelerin; tuvaletlerdeki lavabo, ayna, zemin, duvar ve tavan döşeme malzemelerinin standartlara uygunluğu, kontrolü, bakım ve onarımının sağlanması gerekmektedir. Ergonomi kapsamında; ekranlı araçlarla çalışan kişilere uygun masa ve sandalyeler temin edilmeli, öğretmenler odası ergonomik şartlara uygun hale getirilmeli ve sınıf ile laboratuvarlarda öğrencilerin oturdukları sandalye ve sıraların ergonomik şartlara uygunluğu sağlanmalıdır.

Periyodik Kontroller

Kazan, basınçlı kaplar, paratonerler, topraklama ve elektrik tesisatı, elektrikli aletler ve jeneratörler, makineler ile işin yapımı için gerekli araç-gereç ve tesisatların kontrolleri ilgili alan mühendisi, teknikeri veya teknik öğretmenleri tarafından yapılacaktır. Asansörlerin kontrolü ve periyodik bakımlarının yetkili kişilere yaptırılması ile elektrik tesisatı ve topraklamasının yıllık bakımı da periyodik kontroller kapsamında yer almaktadır.

Çalışan Eğitimleri, Sağlık Gözetimi ve Belgeler

İSG Eğitimleri

İşverenler, çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlar; bu eğitim özellikle işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi halinde veya yeni teknoloji uygulanması halinde verilmekte, değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenmekte ve gerektiğinde düzenli aralıklarla tekrarlanmaktadır. Çırak ve stajyerler de bu kapsama dahildir: İSG hizmet alımında çalışan sayısına dahil edilmesi zorunlu olmayan çırak ve stajyerlere de iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri verilmeli; bu yükümlülükler, bu kişilerin mesleki eğitim görecekleri işyerlerinin işverenleri tarafından sağlanmalıdır.

Eğitimlerin usul ve esasları “Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” ile belirlenmiştir. Eğitimler tamamlandıktan sonra usulüne uygun belgelendirilmesi büyük önem taşır. Bu süreçte İSG eğitim belgesinin nasıl düzenleneceği ve İSG eğitim katılım tutanağının nasıl hazırlanacağı konusunda dikkatli olunması, denetimlerde ciddi hukuki güvence sağlamaktadır.

Sağlık Gözetimi

İşverenler, çalışanların işe girişlerinde, iş değişikliğinde, iş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde talep etmeleri halinde ve işin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenen düzenli aralıklarla çalışanların sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamak zorundadır. Az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde periyodik muayene en geç beş yılda bir; tehlikeli sınıftaki işyerlerinde en geç üç yılda bir tekrarlanmaktadır.

Gerekli Belgeler ve Dosya Yönetimi

İSG kapsamında oluşturulan kurullar, yapılan görevlendirmeler, periyodik bakım, kontrol ve denetimler ile kurumlar arası yazışmalar tutanak altına alınarak ilgili evrakların İSG dosyasında saklanması gerekmektedir. Okul/kurumda yemekhane, kantin ve kooperatifte çalışan personelin hijyen belgesi olmadan; kazan yakan kişinin yakıt türüne uygun yakma belgesi olmadan çalıştırılmaması, bu kişilerin belgelerinin çalıştıkları kısımda görünür yerde asılı olması ve bir fotokopisinin de İSG dosyasında bulundurulması gerekmektedir.

Mesleki ve Teknik Eğitim Kurumlarına Özel Dikkat Noktaları

Mesleki ve teknik liselerde atölye ve laboratuvar ortamları nedeniyle tehlike profili genel liselere kıyasla çok daha yoğundur. Bu kurumlarda kullanılan torna, freze, kaynak makineleri gibi iş ekipmanları ciddi kaza riskleri barındırmaktadır. Atölye ve laboratuvarlarda yapılan mesleki eğitim çalışmalarında, ortamdaki tehlike ve risklerden korunmak için mutlaka Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) bulundurulması ve kullandırılması zorunludur. Öğrenciler, mesleki uygulamalar başlamadan önce kullanacakları makine ve kimyasallar hakkında kapsamlı bir güvenlik eğitiminden geçirilmelidir.

MEB’in Koordinasyon Rolü ve Denetim

Millî Eğitim Bakanlığı bünyesindeki okullarda İSG süreçleri merkezden koordine edilmektedir. Bakanlık politikalarına uygun olarak 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bağlı mevzuatlar ile ilgili diğer tüm mevzuatlar doğrultusunda gerekli çalışmaların yapılması ve tedbirlerin alınması tüm okul yönetimlerinin görevidir. Okullarda sağlıklı ve güvenli bir eğitim öğretim ortamı oluşturulması için okulların eğitime hazırlık, bakım, onarım ve temizlik çalışmaları il/ilçe millî eğitim müdürlüklerince hiçbir okul/kurum ihmal edilmeyecek şekilde saha ziyaretleri yapılarak gözden geçirilmekte ve varsa eksiklikler tamamlanmaktadır.

31.12.2024 tarihi itibarıyla 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda yapılan son değişikliklerle birlikte az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri ve kamu kurumları çalışan sayısına bakılmaksızın sürekli iş sağlığı ve güvenliği hizmeti almak zorundadır. Bu yasal düzenleme, küçük okullar da dahil olmak üzere tüm eğitim kurumlarının İSG hizmeti almasını artık kaçınılmaz kılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular