İş güvenliği, rastgele yapılan işlerin toplamı değil, planlı ve takip edilen bir süreçtir. Bu sürecin başında ve sonunda iki temel belge yer alır: yıl başında hazırlanan yıllık çalışma planı ve yıl sonunda hazırlanan yıllık değerlendirme raporu. Bu rehberde her iki belgenin ne olduğunu, neleri içerdiğini, kimin hazırladığını ve neden önemli olduklarını ele alıyoruz.
Yasal dayanak, İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği ile iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin görevlerini düzenleyen yönetmeliklerdir. Her iki belge de, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının birlikte hazırlaması gereken asli görevlerdendir.
İki Belge, İki Zaman
Bu iki belge, bir yılın iki ucunu temsil eder ve birbirini tamamlar:
| Yıllık Çalışma Planı | Yıllık Değerlendirme Raporu | |
|---|---|---|
| Ne zaman | Yıl başında | Yıl sonunda |
| Amaç | Yapılacakları planlamak | Yapılanları değerlendirmek |
| Bakış | İleriye dönük | Geriye dönük |
| Soru | “Bu yıl ne yapacağız?” | “Bu yıl ne yaptık, ne öğrendik?” |
Bir yılın değerlendirme raporu, bir sonraki yılın çalışma planına temel oluşturur. Yani bu iki belge, kapanan bir döngü gibi birbirini besler: geçen yıl ne işe yaradı, ne eksik kaldı sorularının cevabı, yeni yılın planını şekillendirir.
Belgelerin İçeriği
Yıllık çalışma planında genellikle şunlar yer alır: yıl boyunca yapılması planlanan İSG eğitimleri, ortam ölçümleri (gürültü, toz vb.), periyodik kontroller, sağlık muayeneleri, risk değerlendirmesi gözden geçirmeleri, acil durum tatbikatları, saha denetimleri ve bunların öngörülen tarihleri. Plan, bir takvim gibi yıl boyunca neyin ne zaman yapılacağını gösterir.
Yıllık değerlendirme raporunda ise şunlar bulunur: işyerinin kimlik bilgileri (unvan, SGK sicil no, adres, NACE kodu), yıl boyunca gerçekleştirilen faaliyetler (verilen eğitimler, yapılan ölçümler, sağlık gözetimi sonuçları), iş kazası/ramak kala kayıtları ve alınan önlemler, yapılan tatbikatlar ve genel bir değerlendirme ile gelecek yıla yönelik öneriler. Rapor, genellikle ilgili yönetmelik ekindeki örnek forma uygun hazırlanır.
Sahadan Örnek Vaka
Bir işyeri, yıllık çalışma planını sadece “denetim için” hazırlar; dosyaya koyar ve yıl boyunca bir daha açmaz. Yıl sonunda değerlendirme raporunu da geçen yılınkinden kopyalayarak doldurur. Bir denetimde, planlanan eğitimlerin yarısının hiç yapılmadığı, ölçümlerin aksadığı ortaya çıkar. Ders: Bu belgeler birer formalite değil, işyerinin İSG yol haritasıdır. Çalışma planı, yıl boyunca takip edilen canlı bir araç olmalı; “planladık mı, yaptık mı?” sorusu düzenli sorulmalıdır. Değerlendirme raporu ise dürüstçe doldurulduğunda, neyin işe yaradığını ve neyin eksik kaldığını gösteren değerli bir öğrenme aracıdır. Kopyala-yapıştır bir rapor, sadece denetimi geçmeye çalışır; gerçek bir rapor ise işyerini bir adım daha güvenli hale getirir. Bu belgeleri ciddiye almak, kâğıdı değil, çalışanların güvenliğini önemsemek demektir.
- ☐ Çalışma planı yıl başında hazırlandı mı?
- ☐ Planda eğitim, ölçüm, muayene, tatbikat tarihleri var mı?
- ☐ Plan yıl boyunca takip ediliyor mu?
- ☐ Değerlendirme raporu yıl sonunda hazırlandı mı?
- ☐ Raporda işyeri kimlik bilgileri eksiksiz mi?
- ☐ Yıl içi faaliyetler ve kaza/ramak kala kayıtları işlendi mi?
- ☐ İşyeri hekimi ve uzman birlikte hazırlayıp imzaladı mı?
- ☐ İşveren/vekil onayladı ve İSG dosyasında saklanıyor mu?
İSG Uzmanı Notu
Yıllık plan ve rapor, en çok “denetim evrakı” muamelesi gören ama aslında en stratejik İSG belgelerindendir. Üç kritik nokta: (1) Plan bir takvimdir, vitrin değil — yıl başında hazırlanan çalışma planı, çekmeceye kaldırılmak için değil, yıl boyunca neyin ne zaman yapılacağını hatırlatan bir araçtır; düzenli kontrol edilmeli, sapmalar fark edilmelidir. (2) Rapor dürüst olmalı — değerlendirme raporu, “her şey güzel” demek için değil, gerçekten ne yapıldığını ve nelerin eksik kaldığını ortaya koymak içindir; kopyala-yapıştır bir rapor, işyerini körleştirir. (3) Birlikte ve imzalı — her iki belge de işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı tarafından birlikte hazırlanır, işveren veya vekili tarafından onaylanıp imzalanır; bu imzalar, belgenin gerçekten sahiplenildiğini gösterir. Pratik öneri: değerlendirme raporunu hazırlarken, gelecek yılın planının tohumlarını da atın; “bu yıl şu aksadı, gelecek yıl şunu önceliklendirelim” yaklaşımı, sürekli iyileşmenin motorudur. Unutulmamalı: bu belgeler iyi kullanıldığında, işyerinin güvenlik hafızası ve pusulasıdır.
Üçüncü Belge: Yıllık Eğitim Planı
Çalışma planı ve değerlendirme raporunun yanında, çoğu zaman birlikte anılan üçüncü bir belge daha vardır: yıllık eğitim planı. Bu plan, işyerinde yıl boyunca verilecek İSG eğitimlerinin (konuları, tarihleri, kimlerin katılacağı, süreleri) önceden planlanması ve takip edilmesi amacıyla yıl başında hazırlanır ve imza altına alınır. Eğitim planı, çalışma planının bir parçası gibi düşünülebilir; ancak eğitim faaliyetlerinin önemi nedeniyle çoğu işyerinde ayrı bir belge olarak da tutulur. Bu üç belge birlikte, işyerinin yıllık İSG yol haritasını oluşturur.
Bu belgelerin tümü, işyerinin İSG dosyasında saklanır ve denetimlerde ibraz edilir. OSGB’den hizmet alınıyorsa, çalışma planı ve değerlendirme raporu suretleri OSGB arşivinde de tutulur; sözleşme süresi sonunda tüm kayıtlar işverene teslim edilir. Bu kayıt düzeni, yalnızca yasal bir gereklilik değil, aynı zamanda işyerinin güvenlik geçmişini izlenebilir kılan bir hafıza sistemidir; yıllar içinde biriken bu belgeler, işyerinin İSG performansının nasıl geliştiğini gösteren değerli bir arşiv oluşturur.
Özetle, yıllık çalışma planı ve değerlendirme raporu, işyerinin İSG yolculuğunun haritası ve günlüğüdür. Plan, yıla nereden başlanacağını ve nereye gidileceğini gösterir; rapor ise yolun sonunda nereye varıldığını ve neler öğrenildiğini kaydeder. Bu iki belge dürüstçe ve özenle hazırlandığında, işyeri her yıl bir öncekinden daha güvenli hale gelir. Onları birer formalite olarak görmek yerine, sürekli iyileşmenin araçları olarak kullanmak, gerçek güvenlik kültürünün işaretidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yıllık çalışma planı ne zaman hazırlanır?
Yıllık değerlendirme raporunu kim hazırlar?
İki belge arasındaki fark nedir?
Bu belgeler nerede saklanır?
Bu konuyla ilgili diger rehberler
→ İSG Kurulu Nedir, Kimlerden Oluşur?
→ İSG Bütçe ve Maliyet Yönetimi
→ İSG Performans Göstergeleri (KPI)
→ İSG Eğitim Katılım Tutanağı
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve Haziran 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanır. Güncel belge formatları ve yükümlülükler için yetkili İSG uzmanına, işyeri hekimine ve ilgili yönetmeliğe başvurunuz.
