Türkiye, deprem riski yüksek bir ülkedir; bu yüzden işyerleri için deprem, en olası acil durumların başında gelir. Depremi bir afete dönüştüren, çoğu zaman depremin kendisi değil, alınmayan önlemler ve bilinçsizliktir. Bu rehberde işyerinde deprem öncesi hazırlığı, deprem anında doğru davranışı ve deprem sonrası yapılması gerekenleri ele alıyoruz.
Deprem güvenliği üç aşamada düşünülmelidir: öncesi (hazırlık), anı (doğru tepki) ve sonrası (güvenli tahliye ve değerlendirme). Bu üç aşama bir bütündür; biri eksikse, diğerleri de yeterince işe yaramaz.
Deprem Öncesi Hazırlık
- Eşyaları sabitleyin: Devrilebilecek raf, dolap, ısıtıcı ve ağır eşyalar duvara sabitlenmeli; üstteki cisimler düşmeyecek şekilde güvenceye alınmalıdır.
- Acil durum planı: İşyerine özel acil durum/deprem planı hazırlanmalı; kaçış yolları ve toplanma alanı belirlenip işaretlenmelidir.
- Deprem çantası: Su, ilk yardım malzemesi, el feneri, düdük, pilli radyo ve güncel personel listesi kolay ulaşılır yerde bulundurulmalıdır.
- Tatbikat: Düzenli deprem tatbikatlarıyla çalışanlar doğru tepkiyi refleks haline getirmelidir.
Deprem Anı: Çök-Kapan-Tutun
Sarsıntı başladığında en güvenli davranış çök-kapan-tutun‘dur: diz üstü çökün, başınızı ve enseni koruyarak kapanın ve sağlam bir masa yanı gibi koruyacak bir noktada sabit bir yere tutunun. Sarsıntı sırasında yapılmaması gerekenler de en az bunlar kadar önemlidir:
- Merdivenlere veya çıkışlara doğru koşmayın; sarsıntı sırasında hareket etmek düşme riskini artırır.
- Asansör kullanmayın; elektrik kesilirse içeride mahsur kalabilirsiniz.
- Pencere, cam eşya, sabitlenmemiş raf/dolap ve ağır makinelerden uzak durun.
- Balkona çıkmayın, pencereden atlamayın; panik yapmayın.
Deprem Sonrası
Sarsıntı bittiğinde, sakin biçimde ve asansör kullanmadan, en yakın çıkıştan toplanma alanına gidilmelidir. Mümkünse elektrik, gaz ve su vanaları kapatılmalıdır; çünkü gaz sızıntısı, deprem sonrası en büyük tehlikelerden biridir. Toplanma alanında sayım yapılmalı, yaralılara ilk yardım uygulanmalı ve artçı sarsıntılara karşı hazırlıklı olunmalıdır. Çok önemli bir kural: yapısal hasar görmüş binalara, uzman incelemesi ve onay olmadan girilmemelidir. İş yerine dönüş, ancak yapının güvenli olduğu doğrulandıktan sonra olmalıdır.
Sahadan Örnek Vaka
Bir ofiste deprem olur; çalışanlar panikle koridora fırlar ve merdivene doğru koşmaya başlar. Bu sırada biri düşer, sabitlenmemiş bir dolap devrilir ve birkaç kişi yaralanır. Oysa bina, sarsıntıya dayanacak kadar sağlamdır. Ders: Bu yaralanmaların çoğu, depremin kendisinden değil, yanlış tepkiden kaynaklanmıştır. Sarsıntı sırasında koşmak yerine çök-kapan-tutun uygulansaydı, dolaplar önceden sabitlenmiş olsaydı, bu kaza yaşanmazdı. Deprem sırasında en büyük tehlike çoğu zaman binanın çökmesi değil, düşen-devrilen eşyalar ve panikle yapılan hatalı hareketlerdir. Doğru yaklaşım: önceden eşyaları sabitlemek, çalışanlara çök-kapan-tutun refleksini tatbikatlarla kazandırmak ve “sarsıntı bitene kadar yerinde kal, sonra sakince tahliye ol” ilkesini herkese öğretmektir. Unutulmamalı: depremde hayatta kalmak, o anki doğru davranışla başlar ve bu davranış ancak önceden öğrenilip prova edilirse refleks haline gelir.
- ☐ Raf, dolap ve ağır eşyalar duvara sabitlendi mi?
- ☐ Acil durum/deprem planı hazırlandı mı?
- ☐ Toplanma alanı belirlenip işaretlendi mi?
- ☐ Deprem çantası hazır ve ulaşılabilir mi?
- ☐ Çalışanlar çök-kapan-tutun biliyor mu?
- ☐ Asansörlere “depremde kullanılmaz” uyarısı asıldı mı?
- ☐ Düzenli deprem tatbikatı yapılıyor mu?
- ☐ Deprem sonrası yapısal kontrol prosedürü var mı?
İSG Uzmanı Notu
Deprem güvenliği, Türkiye’deki her işyeri için bir tercih değil, bir zorunluluktur. Üç kritik nokta: (1) Hazırlık her şeydir — deprem anında yapılacaklar saniyelerle sınırlıdır; bu yüzden asıl iş, deprem olmadan önce yapılır: eşyaları sabitlemek, planı hazırlamak, çantayı bulundurmak ve tatbikat yapmak. Hazırlıksız bir işyerinde, en doğru bilgi bile panikte unutulur. (2) Doğru tepki öğrenilir — çök-kapan-tutun ve “asansör kullanma, koşma” gibi kurallar, ancak düzenli tatbikatla refleks haline gelir; teorik bilgi tek başına yetmez. (3) Tehlike sonrası da sürer — gaz sızıntısı, artçı sarsıntılar ve hasarlı yapılar, deprem sonrasında ciddi riskler doğurur; bu yüzden vanaları kapatmak, hasarlı binaya girmemek ve uzman onayı beklemek hayatidir. Pratik öneri: deprem senaryosunu acil durum planınızın merkezine koyun, eşya sabitlemeyi bir kerelik iş değil sürekli kontrol konusu yapın ve tatbikatları gerçekçi tutun. Unutulmamalı: depremi önleyemeyiz ama hazırlıkla, onu bir felaketten yönetilebilir bir acil duruma dönüştürebiliriz.
Üç Aşamada Deprem Güvenliği
Deprem güvenliğini akılda tutmanın en kolay yolu, onu üç aşamaya bölmektir. Her aşamada yapılması gerekenler bir tablo halinde özetlenebilir:
| Aşama | Yapılması Gerekenler |
|---|---|
| Öncesi | Eşya sabitleme, plan, toplanma alanı, çanta, tatbikat |
| Anı | Çök-kapan-tutun; koşma/asansör yok; eşyalardan uzak |
| Sonrası | Sakin tahliye, vanaları kapat, sayım, artçıya hazır, yapısal kontrol |
Bu üç aşama bir zincir gibidir; en zayıf halka, tüm sistemin gücünü belirler. Örneğin mükemmel bir tahliye planı olsa bile, eşyalar sabitlenmemişse deprem anında yaralanmalar kaçınılmazdır. Bu yüzden deprem güvenliği, tek bir önleme değil, öncesinden sonrasına uzanan bütünsel bir hazırlığa dayanır. Bu hazırlık, yalnızca işyerinin değil, çalışanların evlerindeki güvenliğin de temelini oluşturur; çünkü deprem bilinci, kazanıldığında her ortama taşınan bir alışkanlığa dönüşür.
Düzenli tatbikat ve bilgilendirme, deprem hazırlığını canlı tutmanın tek yoludur; çünkü bir kez öğrenilen doğru davranışlar, tekrar edilmezse zamanla unutulur. Bu yüzden deprem güvenliği, bir defa kurulup bırakılan değil, sürekli yenilenen bir hazırlık sürecidir.
Toplanma alanının herkesçe bilinmesi ve oraya giden yolların her zaman açık tutulması da hazırlığın önemli bir parçasıdır; çünkü panik anında insanlar düşünmeden, alışkanlıkla hareket eder. Bu nedenle doğru güzergâhın önceden defalarca prova edilmiş olması, gerçek bir depremde hayat kurtarır.
Sıkça Sorulan Sorular
Deprem anında ne yapmalı?
Deprem sırasında neden asansör kullanılmaz?
Deprem sonrası vanalar neden kapatılmalı?
Depremden sonra işyerine hemen girilebilir mi?
Bu konuyla ilgili diger rehberler
→ Acil Durum Eylem Planı Nasıl Hazırlanır?
→ Acil Durum Tahliye Tatbikatı
→ İlk Yardımcı Sertifikası Nasıl Alınır?
→ Destek Elemanı Görevleri ve Eğitimi
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve Haziran 2026 itibarıyla geçerli uygulamalara dayanır. Deprem davranış kuralları için AFAD’ın güncel rehberlerine; işyerinize özel deprem ve acil durum planı için yetkili İSG uzmanına başvurunuz.
