Bir işyerinde yangın çıktığında, biri yaralandığında veya tahliye gerektiğinde, ilk dakikalarda devreye girecek kişiler bellidir: destek elemanları. Bunlar, asıl işlerinin yanında acil durumlarda özel görev üstlenmek üzere eğitilmiş ve görevlendirilmiş çalışanlardır. Bu rehberde destek elemanının ne olduğunu, görevlerini, kaç kişi gerektiğini ve eğitimini ele alıyoruz.
Yasal çerçeve, 6331 sayılı İSG Kanunu ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmeliktir.
Destek Elemanı Nedir?
Mevzuata göre destek elemanı, asli görevinin yanında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda özel olarak görevlendirilmiş, uygun donanıma ve yeterli eğitime sahip kişidir. Yani destek elemanı tam zamanlı bir güvenlik görevlisi değildir; işyerinde başka bir işi olan, ancak acil bir durumda özel eğitimli rolünü üstlenen bir çalışandır. Asıl işini yaparken, acil bir olayda koruyucu ve önleyici tedbirleri uygulayan kişidir. Bu rol, işyerinin acil durum hazırlığının insan ayağını oluşturur; planlar ve ekipmanlar ne kadar iyi olursa olsun, onları kullanacak eğitimli insanlar olmadan acil durum yönetimi eksik kalır.
Acil Durum Ekipleri
Destek elemanları, işyerinde oluşturulan acil durum ekiplerinde görev alır. Bu ekipler, işyerinin büyüklüğüne ve risklerine göre kurulur ve birlikte bir acil durum müdahale zinciri oluşturur. Temel ekipler şunlardır:
- Söndürme ekibi: Çıkabilecek yangınlara derhal müdahale eder, mümkünse kontrol altına alır ve genişlemesini önler.
- Kurtarma ekibi: Acil durum sonrası çalışanların ve ziyaretçilerin arama, kurtarma ve tahliyesini yürütür.
- Koruma ekibi: Olay alanının güvenliğini sağlar, ikincil tehlikeleri önler.
- İlk yardım ekibi: Olumsuz etkilenen kişilere ilk yardım müdahalesi yapar.
Önemli bir kural: bu görevler için ayrı ayrı kişiler görevlendirilmelidir; bir kişi aynı anda hem yangın hem kurtarma hem ilk yardım ekibinde olmamalıdır — çünkü gerçek bir acil durumda üç işi birden yapamaz. (İlk yardım görevlendirmesinde İlkyardım Yönetmeliği’ndeki sayılar esas alınır.)
Kaç Destek Elemanı Gerekir?
Destek elemanı sayısı, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre belirlenir. Her acil durum konusu (söndürme, kurtarma, koruma) için ayrı ayrı:
| Tehlike Sınıfı | Her konu için destek elemanı |
|---|---|
| Çok tehlikeli | Her 30 çalışana kadar en az 1 |
| Tehlikeli | Her 40 çalışana kadar en az 1 |
| Az tehlikeli | Her 50 çalışana kadar en az 1 |
Çalışan sayısı bu eşikleri aştıkça, her 30/40/50 çalışan için birer destek elemanı daha eklenir. 10’dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde ise, bu yükümlülüğü yerine getirmek üzere bir kişinin görevlendirilmesi yeterlidir. Destek elemanları belirlenirken işyerinin vardiya düzeni mutlaka dikkate alınmalıdır.
Sahadan Örnek Vaka
Bir işyerinde destek elemanları atanmış, atama yazıları dosyalanmıştır. Ancak bir yangın tatbikatında, atanan kişilerin çoğunun yangın söndürücüyü nasıl kullanacağını bilmediği, bazılarının ise işten ayrıldığı ortaya çıkar. Ders: Destek elemanı atamak, kâğıt üzerinde bir işlem değildir; atanan kişilerin gerçekten eğitimli ve hazır olması gerekir. Üç kritik nokta atlanmıştır: (1) Atanan kişiler özel eğitim almamış — oysa söndürme/kurtarma görevlileri bu konularda özel olarak eğitilmeli. (2) Ayrılan personelin yerine yeni atama yapılmamış — mevzuat, ayrılan veya yer değiştiren destek elemanının yerine yeniden görevlendirme yapılmasını ister. (3) Tatbikat yapılmamış — eğitim, ancak uygulamayla pekişir. Destek elemanlarının atanması yeterli değildir; eğitilmeleri, listelerinin panoda görünür asılması, tüm çalışanlara duyurulması ve tatbikatlarla hazır tutulmaları şarttır. Acil durum, “atama yazısı”nı değil, gerçekten müdahale edebilen insanı bekler.
Eğitim ve Görünürlük
Destek elemanları, yürütecekleri faaliyetlerle ilgili özel olarak eğitilir. Bu eğitim işyerinde İSG uzmanı veya işyeri hekimi tarafından verilebilir; bu durumda eğitim, işveren ve eğitimi verenlerce imzalanarak belgelendirilir. Arama-kurtarma gibi konularda genellikle uygulamalı temel eğitimler (örneğin 8 saatlik) ve tatbikatlar yapılır. Ayrıca:
- ☐ İşyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısı belirlendi mi?
- ☐ Her konu için yeterli destek elemanı atandı mı?
- ☐ Farklı görevler için ayrı kişiler görevlendirildi mi?
- ☐ Vardiya düzeni dikkate alındı mı?
- ☐ Destek elemanları özel eğitim aldı mı (belgeli)?
- ☐ Tatbikatlar düzenli yapılıyor mu?
- ☐ Destek elemanı listesi panoda görünür asıldı mı?
- ☐ Ayrılan/yer değiştiren için yeni atama yapıldı mı?
Tüm çalışanlar, acil durumlarda kimin hangi görevi üstlendiği konusunda bilgilendirilmelidir. Destek elemanlarının adı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgilerini içeren liste, çalışanların görebileceği bir yere asılır. Ayrıca destek elemanlarının bu görevleri nedeniyle hakları kısıtlanamaz ve görevlerini yapabilmeleri için işveren gerekli imkânları sağlar.
İSG Uzmanı Notu
Destek elemanı konusunda en kritik gerçek şudur: atama yeterli değildir. Birçok işyeri, atama yazılarını hazırlayıp dosyalar ve görevi tamamlanmış sayar. Oysa acil durumun gerçeği farklıdır. Üç pratik nokta: (1) Gerçek eğitim ve tatbikat — destek elemanı, yangın söndürücüyü gerçekten kullanabilmeli, tahliye yolunu bilmeli, ilk yardımı uygulayabilmeli; bu ise yalnızca tatbikatla kazanılır. (2) Vardiya kapsaması — destek elemanları her vardiyaya dağılmalı; gece vardiyasında tek bir eğitimli kişinin bile olmaması, sistemin çökmesi demektir. (3) Güncellik — ayrılan, izne çıkan veya yer değiştiren destek elemanının yeri boş bırakılmamalı; acil durum, kadronun eksik olduğu anı seçmez. Unutulmamalı: destek elemanlığı bir unvan değil, bir hazır bulunuşluk halidir. İyi kurulmuş bir acil durum organizasyonu, kâğıttaki isimlerle değil, gerçekten müdahale edebilen, eğitimli ve her an hazır insanlarla ölçülür.
Sıkça Sorulan Sorular
Destek elemanı kimdir?
Kaç destek elemanı görevlendirilmeli?
Bir kişi birden fazla ekipte görev alabilir mi?
Destek elemanı atamak tek başına yeterli mi?
Bu konuyla ilgili diger rehberler
→ İlk Yardımcı Sertifikası Nasıl Alınır?
→ Acil Durum Tahliye Tatbikatı
→ İSG Kurulu Nedir, Kimlerden Oluşur?
→ İSG Eğitim Katılım Tutanağı
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve Haziran 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanır. İşletmenize özel destek elemanı görevlendirmesi ve eğitimi için yetkili İSG uzmanına başvurunuz.
