Yangın risk değerlendirmesi; işyerinde mevcut yangın tehlikelerinin sistematik olarak belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşme ihtimalinin analiz edilmesi ve gerekli önleyici tedbirlerin kararlaştırılması sürecidir. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) kapsamında tüm işverenlere zorunlu tutulan bu süreç, can ve mal güvenliğinin temel güvencesini oluşturmaktadır.
Yangın, işyerlerinde en ağır sonuçlara yol açan tehlike türlerinin başında gelmektedir. Tek bir hatanın birkaç dakika içinde telafi edilemez tablolara dönüşebildiği bu riski kontrol altına almanın yolu, bilimsel bir yöntemle yapılan yangın risk değerlendirmesinden geçmektedir. Türkiye’de risk değerlendirmesi genel çerçevesi 6331 Sayılı Kanun’un 10. maddesiyle belirlenmiş; yangına özgü yükümlülükler ise 19.12.2007 tarih ve 26735 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Bu makale, yangın risk değerlendirmesinin yasal dayanağından adım adım uygulamasına, kullanılan yöntemlerden belgeleme gerekliliklerine kadar tüm süreçleri kapsamlı biçimde ele almaktadır.
Yasal Dayanak: Hangi Mevzuat Bizi Bağlıyor?
Yangın risk değerlendirmesi; işyerinde meydana gelebilecek yangın tehlikelerinin belirlenmesi, bu tehlikelerin risk seviyelerinin değerlendirilmesi ve gerekli önlemlerin alınmasını kapsayan bir süreç olup 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında zorunludur. Kanun’un 10. maddesi gereğince her işyeri risk değerlendirmesi yapmak zorundadır.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in amacı; kamu kurum ve kuruluşları, özel kuruluşlar ve gerçek kişilerce kullanılan her türlü yapı, bina, tesis ve işletmenin tasarımı, yapımı, işletimi, bakımı ve kullanımı safhalarında çıkabilecek yangınların en aza indirilmesini ve herhangi bir şekilde çıkabilecek yangının can ve mal kaybını en aza indirerek söndürülmesini sağlamak üzere, yangın öncesinde ve sırasında alınacak tedbirlerin, organizasyonun, eğitimin ve denetimin usul ve esaslarını belirlemektir. Söz konusu Yönetmelik, 19.12.2007 tarih ve 26735 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bu yönetmelik; konutlardan iş merkezlerine, otellerden fabrikalara, depolardan eğitim ve sağlık yapılarına kadar farklı bina türlerinde yangına karşı alınması gereken önlemleri kapsar. Yönetmeliğin son değişiklik tarihinin 01.07.2025 olduğu güncel mevzuat kaynaklarında yer almaktadır.
İşverenin temel yükümlülükleri arasında risk değerlendirmesi yapılması, acil durum planlarının hazırlanması, yangınla mücadele ve ilk yardım çalışmalarının yapılması, tahliye planının hazırlanması ile çalışanların bilgilendirilmesi ve İSG eğitimlerinin verilmesi yer almaktadır.
Yangın Risk Değerlendirmesinin Adımları
Risk değerlendirmesi; işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmalar bütünüdür. Yangın özelinde bu süreç şu temel adımlarla ilerler:
1. Ekip Oluşturma ve Planlama
Risk değerlendirmesi, işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından gerçekleştirilir. Bu ekip; işyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimlerinden ve işyerindeki bütün birimleri temsil edecek şekilde belirlenen, işyerinde yürütülen çalışmalar, mevcut veya muhtemel tehlike kaynakları ile riskler konusunda bilgi sahibi çalışanlardan oluşur. Süreç, analiz yapılacak alanların, kullanılacak yöntemlerin, zaman çizelgesinin ve raporlama sürecinin belirlendiği detaylı bir planlama ile başlar.
2. Bilgi Toplama ve Tehlike Analizi
Yangın risk değerlendirmesi yapılacak bina veya alan hakkında detaylı bilgi toplanır. Bu bilgiler arasında binanın yapısal özellikleri, kullanım amacı, yangın söndürme sistemleri, kaçış yolları, bina içindeki malzemeler ve çalışan sayısı yer alır. Ardından yangın çıkmasına neden olabilecek potansiyel tehlikeler tespit edilir. Bu tehlikeler arasında elektrik tesisatı problemleri, yanıcı madde depolanması, ısı kaynakları ve sigara içme alanları gibi unsurlar yer alabilir.
Özellikle işyerinde yanma, parlama veya patlama ihtimali olan maddelerin işlenmesi, kullanılması, taşınması, depolanması ya da imha edilmesinden kaynaklanan tehlikeler de bu aşamada değerlendirilmelidir.
3. Risk Analizi ve Derecelendirme
Tespit edilen tehlikelerin yangın çıkma olasılığı ve yangın durumunda oluşabilecek zararlar değerlendirilir. Her tehlike için olasılık ve şiddet değerlendirmesi yapılarak risk skoru hesaplanır; bunun için 5×5 matris veya Fine-Kinney yöntemi kullanılabilir. Binalarda yangın risk analizinde Fine-Kinney metodu yaygın biçimde başvurulan yöntemler arasındadır.
4. Risk Kontrolü ve Önlem Planlaması
Risk kontrol hiyerarşisine uygun olarak eliminasyon → substitüsyon → mühendislik → idari kontroller → KKD sırasıyla değerlendirilir. Tespit edilen riskleri azaltmak veya ortadan kaldırmak için gerekli önlemler belirlenir; bu önlemler arasında yangın söndürme sistemlerinin iyileştirilmesi, kaçış yollarının düzenlenmesi, yanıcı madde depolanmasının kontrol altına alınması gibi çalışmalar yer alabilir.
Yangın Tehlikelerinin Sınıflandırılması
Yönetmelikte bina kullanım sınıfı, yapı yüksekliği, kişi yoğunluğu, yangın yükü, kullanım amacı ve teknik hacimler gibi kriterler önemlidir. Bir apartman, bir otel, bir fabrika veya bir depo farklı yangın risklerine sahiptir; bu nedenle mevzuat değerlendirmesinde bina kullanım sınıfı, yapı yüksekliği, kişi yoğunluğu, risk seviyesi, kapalı alan büyüklüğü ve mevcut sistemler birlikte ele alınmalıdır.
Tehlike Sınıfları
| Tehlike Sınıfı | Tanım | Örnek İşyerleri | Risk Değerlendirmesi Yenileme |
|---|---|---|---|
| Az Tehlikeli | Yangın yükü düşük, yanıcı malzeme asgari düzeyde | Ofisler, küçük mağazalar, eğitim binaları | En geç 6 yılda bir |
| Tehlikeli | Orta düzey yanıcı malzeme ve süreçler | Orta ölçekli fabrikalar, hastaneler, oteller | En geç 4 yılda bir |
| Çok Tehlikeli | Yüksek yangın yükü, patlayıcı veya parlayıcı madde | Kimya tesisleri, akaryakıt istasyonları, büyük depolar | En geç 2 yılda bir |
Kaynak: İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 12
Daha ayrıntılı bilgi için risk değerlendirmesinin ne zaman yenileneceğine dair rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Yangın Risk Değerlendirmesinde Kullanılan Başlıca Yöntemler
Yangın risk değerlendirmesinde kullanılacak yöntemi doğru seçmek, analizin güvenilirliği açısından kritik öneme sahiptir.
Fine-Kinney Yöntemi
Risk = Olasılık × Sıklık × Şiddet formülüne dayanan Fine-Kinney, binalarda yangın risk analizlerinde yaygın biçimde başvurulan yöntemler arasında yer almaktadır. Risk puanı hesaplandıktan sonra önceden belirlenmiş eşik değerlerine göre risk seviyesi sınıflandırılır ve müdahale öncelikleri belirlenir.
5×5 Risk Matrisi
Her tehlike için olasılık ve şiddet değerlendirmesi yapılarak risk skoru hesaplanır; bu amaçla 5×5 matris yöntemi de sıklıkla kullanılmaktadır. Özellikle küçük ve orta ölçekli işyerleri için pratik ve anlaşılır bir yaklaşım sunar.
Kontrol Listesi (Checklist) Yöntemi
Bina mevcut durumu, yangın riski, yönetmelik gereklilikleri, kullanım alışkanlıkları, bakım geçmişi ve uygulanabilir teknik çözümler birlikte incelenerek hazırlanan kapsamlı kontrol listeleri; hızlı saha denetimleri ve periyodik gözden geçirmeler için özellikle pratiktir.
Acil Durum Planı ile Entegrasyon
Yangın risk değerlendirmesi, doğrudan acil durum planlamasının temel girdisini oluşturmaktadır. Acil durum planı, tüm işyerleri için tasarım veya kuruluş aşamasından başlamak üzere acil durumların belirlenmesi, bunların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin alınması, görevlendirilecek kişilerin belirlenmesi, acil durum müdahale ve tahliye yöntemlerinin oluşturulması, dokümantasyon, tatbikat ve acil durum planının yenilenmesi aşamaları izlenerek hazırlanır.
6331 sayılı Kanun’un 11. maddesi gereğince tüm işyerleri tehlike sınıfından bağımsız olarak acil durum planı hazırlamak ve yılda en az bir kez tatbikat yapmak zorundadır.
Acil durum planında yer alması gereken asgari bilgiler arasında yangın söndürme amaçlı kullanılacaklar da dahil olmak üzere acil durum ekipmanlarının bulunduğu yerler, kaçış yolları, toplanma yerleri ve uyarı sistemlerinin de yer aldığı tahliye planı, görevlendirilen çalışanların ve varsa yedeklerinin iletişim bilgileri ile ilk yardım, acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mücadele konularında işyeri dışındaki kuruluşların irtibat numaraları bulunmaktadır.
Yapılmış olan risk değerlendirmesi; tehlike sınıfına göre çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenilenir. İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması, uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi ya da işyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çıkması durumlarında da risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir. Daha fazla bilgi için risk değerlendirmesinin yenilenmesi hakkındaki rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Yangın Güvenliği Sistemleri: Aktif ve Pasif Önlemler
Binanın yangın güvenliği; algılama, uyarı, söndürme, tahliye, aydınlatma, yönlendirme, duman kontrolü ve bakım süreçlerinin birlikte çalışmasıyla güçlenir.
Pasif Koruma Önlemleri
Yangın güvenliğinin temelini pasif koruma önlemleri oluşturur. Bu önlemler, binanın tasarım ve inşaat aşamasında entegre edilen, bir yangın anında alevin ve dumanın yayılmasını yavaşlatarak tahliye için hayati önem taşıyan zamanı kazandıran yapısal özelliklerdir. Bunlar, aktif sistemler devreye girene kadar geçen o kritik dakikalarda hayat kurtarır.
Aktif Koruma Sistemleri
Yönetmelik kapsamında yangın algılama ve uyarı sistemleri, yangın söndürme sistemleri, acil durum aydınlatması, kaçış yolları, yangın kapıları, yapı malzemeleri, tesisat güvenliği, duman kontrolü, bakım ve işletme sorumlulukları gibi birçok başlık birlikte ele alınır. Söndürücü ekipmanların bakımı konusunda ise yetkili bir kişi tarafından 6 ayda bir daha detaylı kontrol yapılmalı; yılda bir kez yetkili servis firması tarafından genel bakım gerçekleştirilmeli; TS ISO 11602-2 standardına göre kuru kimyevi tozlu söndürücülerin içindeki tozun etkinliği için 4 yılın sonunda tamamen boşaltılıp yenilenmesi şarttır.
Eğitim ve Tatbikat Yükümlülükleri
6331 Sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca işveren, tüm çalışanlarına temel yangın bilinci, tahliye prosedürleri ve yangınla mücadele konularında eğitim vermekle yükümlüdür. Acil durum konularıyla ilgili söndürme, kurtarma, koruma ve ilkyardım ekiplerinde özel olarak görevlendirilenler, yürütecekleri faaliyetler ile ilgili özel olarak eğitilir. Bu eğitimler, işyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi veya işveren tarafından verilebilir.
Belgeleme ve Raporlama
Yangın risk değerlendirmesi sürecinin yasal geçerlilik kazanabilmesi için eksiksiz belgelenmesi zorunludur. Bu rapor, sorumlu kişilerce imzalanmalı ve denetimlerde ibraz edilmek üzere yangın güvenliği dosyasında saklanmalıdır. İşverenin yerine getirmesi gereken belgeler; risk değerlendirmesi raporu, acil durum planı, tahliye krokisi, ekipman bakım kayıtları ve eğitim belgeleridir.
İSG mevzuatına aykırı davranan işverenler ciddi yaptırımlarla karşılaşabilmektedir. Mevzuata uyumsuzluğun sonuçları hakkında ayrıntılı bilgiye risk değerlendirmesi yapmama cezası sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Genel olarak ise İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği sayfamız konuya ilişkin tam metni içermektedir.
Yangın risk değerlendirmesi; 6331 Sayılı Kanun ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik çerçevesinde tüm işyerleri için yasal bir zorunluluk olmakla birlikte, her şeyden önce can güvenliğinin temelidir. Tehlike kaynaklarının sistematik olarak tespit edilmesi, doğru yöntemlerle analiz edilmesi, acil durum planıyla bütünleştirilmesi ve düzenli aralıklarla güncellenmesi; hem yasal yükümlülükleri karşılar hem de yangının yıkıcı sonuçlarını en aza indirger. Unutulmamalıdır ki en iyi yangın, çıkmadan önce önlenen yangındır.
Sıkça Sorulan Sorular
Yangın risk değerlendirmesi kimler tarafından yapılmalıdır?
Risk değerlendirmesi, işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından gerçekleştirilir. Bu ekipte işyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimleri ve işyerindeki bütün birimleri temsil edecek şekilde belirlenen çalışanlar yer alır. İşveren, ihtiyaç duyulduğunda bu ekibe destek olmak üzere işyeri dışındaki kişi ve kuruluşlardan hizmet de alabilir.
Her işyeri için ayrı yangın risk değerlendirmesi yapılması gerekiyor mu?
Yangın riskleri, işyerinin özelliklerine, kullanılan malzemelere, yapılan faaliyetlere ve çalışanların güvenliğine bağlı olarak değişiklik gösterir; bu nedenle her işyeri için özel bir yangın risk değerlendirmesi yapılması gereklidir.
Yangın söndürücüler ne sıklıkla kontrol edilmelidir?
Söndürücüler çalışanlar tarafından aylık olarak basınç göstergesi ve fiziki durum açısından gözle kontrol edilmelidir. Yetkili bir kişi tarafından 6 ayda bir daha detaylı kontrol yapılmalı ve yılda bir kez yetkili servis firması tarafından genel bakım gerçekleştirilmelidir. TS ISO 11602-2 standardına göre kuru kimyevi tozlu söndürücülerin içindeki tozun etkinliği için 4 yılın sonunda tamamen boşaltılıp yenilenmesi şarttır.
Yangın tatbikatı ne sıklıkla yapılmalıdır?
6331 sayılı Kanun’un 11. maddesi gereğince tüm işyerleri tehlike sınıfından bağımsız olarak acil durum planı hazırlamak ve yılda en az bir kez tatbikat yapmak zorundadır. Çok tehlikeli işyerlerinde bu sıklık artırılabilir. Tatbikat sonrasında değerlendirme raporu hazırlanması ve bulgulara göre planın güncellenmesi önerilmektedir.
Acil durum planında hangi bilgiler yer almalıdır?
Acil durum planı; işyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı, yangın söndürme amaçlı kullanılacaklar dahil acil durum ekipmanlarının bulunduğu yerler, kaçış yolları ve toplanma yerlerinin yer aldığı tahliye planı, görevlendirilen çalışanların ve varsa yedeklerinin adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri ile ilk yardım, kurtarma ve yangınla mücadele konularında işyeri dışındaki kuruluşların irtibat numaraları gibi bilgileri kapsamalıdır.
Mevcut binalar için yangın risk değerlendirmesi yükümlülüğü var mıdır?
Mevcut yapılarda binanın ruhsat tarihi, mevcut tesisat durumu, kullanım amacı ve uygulanabilir teknik koşullar dikkate alınmaktadır. Mevcut binalarda temel yaklaşım, binada bulunan yangın güvenliği sistemlerinin çalışır durumda tutulması ve eksikliklerin ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesidir. Dolayısıyla mevcut binalar da yangın risk değerlendirmesi ve acil durum planı hazırlama yükümlülüğünden muaf tutulmamaktadır.
Bu konuyla ilgili diğer rehberler
→ İşyerinde Yangın Güvenliği Önlemleri
→ Yangın Söndürücü Türleri ve Kullanımı
→ Yangın Sınıfları (A, B, C, D, F) Nedir?
→ Yangın Algılama ve Alarm Sistemleri
