Telekomünikasyon Direği ve Baz İstasyonu Çalışmaları

Mobil haberleşme altyapısının sürekli genişlemesiyle birlikte, sahada baz istasyonu kurulumu, bakımı ve revizyon çalışmalarına katılan teknisyen ve mühendislerin sayısı her geçen yıl artmaktadır. Baz istasyonları; alıcı, verici ve güç ünitelerinden oluşan kabin ile sinyalleri yaymak için kule, direk, çatı ve bina yüzeyleri gibi yapılar üzerine kurulmaktadır. Bu yapılar, hem kurulum hem de bakım aşamalarında ciddi iş kazası potansiyeli taşımaktadır. Sahada çalışacak her personelin, ilgili mevzuatı, bireysel ve toplu koruma yöntemlerini ve elektromanyetik risk yönetimini iyi kavramış olması hayati öneme sahiptir.

Yasal Çerçeve: Hangi Mevzuat Uygulanır?

Telekomünikasyon direği ve baz istasyonu çalışmaları, birden fazla mevzuatın kesişiminde yer almaktadır. İSG boyutuyla değerlendirildiğinde, bu çalışmalar öncelikle yüksekte çalışma mevzuatı kapsamında ele alınmaktadır.

Temel İSG Mevzuatı

Türkiye’de yüksekte çalışmayı düzenleyen mevzuat tek bir metinden ibaret değildir; birbirini tamamlayan birkaç düzenlemeden oluşur: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, tüm iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin çatı kanunudur. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (5/10/2013, 28786) ise yüksekte çalışmaya dair en kapsamlı teknik hükümleri içeren yönetmeliktir ve 31/12/2018 tarihinde güncellenmiştir. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (25/4/2013, 28628); merdiven, iskele ve halatla erişim gibi ekipmanların kullanımına dair özel hükümler içermektedir.

BTK ve Elektronik Haberleşme Mevzuatı

5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu uyarınca baz istasyonlarının kuruluşunda uyulması gereken kriterlerle ilgili düzenleme yapma yetkisi Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK)’ndadır. Herhangi bir baz istasyonuna, yönetmelik hükümlerine göre baz istasyonunun ilgili mevzuata uygun olarak kurulduğunun bir göstergesi olarak BTK tarafından güvenlik sertifikası düzenlenmiş olması gerekmektedir. Baz istasyonlarının da dahil olduğu 5 Watt çıkış gücünün üzerindeki tüm sabit telekomünikasyon cihazları kurulmadan önce ilgili kurumdan ön izin anlamına gelen “Güvenlik Sertifikası”nı almak zorundadır.

Başlıca Riskler ve Risk Değerlendirmesi

Telekomünikasyon direği ve baz istasyonu çalışmaları, tek bir tehlike kategorisiyle sınırlı olmayan karmaşık bir risk profili sunar. Risk değerlendirmesi yapılırken aşağıdaki tehlike gruplarının bütüncül biçimde ele alınması zorunludur.

1. Yüksekten Düşme

Direk tırmanma ve anten platformları üzerinde yapılan çalışmalarda yüksekten düşme, en birincil ölümcül risk olarak öne çıkmaktadır. İşveren; risk değerlendirmesi yapmak, öncelikle toplu koruma tedbirleri almak, bunlar yeterli olmadığında standartlara uygun kişisel koruyucu donanım sağlamak, çalışanları eğitmek ve tüm çalışmayı ehil bir kişinin gözetiminde yürütmek yükümlülüğü taşımaktadır. Düşüş durdurma amacıyla yalnızca tam vücut emniyet kemeri (paraşüt tipi) kullanılabilir; sadece bele bağlanan konumlandırma kemerleri düşüş durdurma için uygun ve güvenli değildir.

2. Elektromanyetik Alana (EMA) Maruziyet

Aktif baz istasyonu antenlerine yakın çalışmak, RF radyasyonuna maruziyet riskini doğurmaktadır. Ülkemizde cihaz başına uygulanan elektromanyetik alan limit değerleri, Uluslararası Radyasyondan Koruma Komisyonu (ICNIRP) tarafından belirlenen limit değerlerin 2/9’una tekabül etmektedir. Örneğin GSM 900 için ICNIRP’nin aşılmamasını tavsiye ettiği elektrik alan şiddet değeri E=41 V/m iken, ülkemizde bu değer cihaz başına E=9,15 V/m’ye indirilmiş durumdadır. Teknisyenler anten önünde çalışmadan önce istasyonun güç düzeyini kapatmalı ya da radyasyon güvenlik mesafesi dışında konumlanmalıdır.

3. Elektrik Çarpması

Enerji nakil hattına yakın dikilen direkler, yıldırım koruma sistemleri ve güç kabin ekipmanları elektrik çarpması riski yaratmaktadır. Zemin bağlantısı kontrolü, izoleli el aletleri kullanımı ve enerji kesme/kilitleme (LOTO) prosedürleri bu risk için temel savunma katmanlarıdır.

4. Hava Koşulları ve Fiziksel Yorgunluk

Çalışma yüksekliği, hava koşulları, eğimli ya da kaygan zemin koşulları, yetersiz aydınlatma ve yakındaki enerji hatları gibi faktörler risk değerlendirmesinde mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.

Güvenli Çalışma Prosedürleri

Çalışma Öncesi Hazırlık ve İzin Sistemi

Her direk tırmanma veya anten revizyonu çalışmasından önce kapsamlı bir hazırlık süreci yürütülmelidir. Bu süreçte; çalışma izin belgesi (PTW – Permit to Work) düzenlenmeli, bölge güvenlik bariyerleriyle çevrilmeli ve ekip üyeleri görevlendirilmelidir. Çalışma sahasında faaliyet gösteren tüm tarafların sorumlulukları net biçimde belirtilmeli; çalışma alanında, çevresinde ve geçiş güzergâhlarında düşmeye sebep olabilecek tüm faaliyetler ve ekipmanlar önceden tespit edilmelidir.

Toplu ve Bireysel Koruma Önlemleri

Yüksekte çalışma mevzuatı, korunmada katı bir öncelik sırası belirler. Çalışanların güvenliği öncelikle toplu koruma tedbirleri ile sağlanmalıdır; çünkü toplu koruma, tek bir çalışanın doğru davranışına bağlı değildir ve tüm çalışma alanını aynı anda korur.

Toplu koruma tedbirleri düşme riskini tamamen ortadan kaldıramıyorsa, uygulanması mümkün değilse veya geçici olarak kaldırılması gerekiyorsa, işin özelliğine uygun ankraj noktaları veya yaşam hatları oluşturularak tam vücut kemer sistemleri ya da benzeri güvenlik sistemlerinin kullanılması sağlanır.

İşveren ve Çalışan Sorumlulukları

İşverenler; işyerlerine ve çalışma alanlarına güvenli erişim ile güvenli giriş-çıkış yerlerinin sağlanmasından, toplu koruyucu önlemler ile kişisel koruyucu donanımların ve sistemlerin temin edilmesinden ve uygulamaların kontrolünden sorumludurlar. Çalışanlar da kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak, güvenlik donanımlarını keyfi olarak çıkarmamak veya değiştirmemek ve işyeri prosedürlerine uymakla yükümlüdür.

Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)

Telekomünikasyon direği ve baz istasyonu çalışmalarında kullanılacak KKD’ler, her bir risk grubuna özgü olarak seçilmeli ve ilgili standartlara uygun olmalıdır. Kullanılan ekipmanların ve yöntemlerin ilgili ulusal (TS) ve uluslararası (EN, ISO) standartlara uygun olması gerekliliği de vurgulanmaktadır.

Risk Kategorisi	KKD / Ekipman	Açıklama
Yüksekten Düşme	Tam Vücut Emniyet Kemeri (Paraşüt Tipi)	Düşüş durdurma için zorunlu; bel kemeri yeterli değildir
Yüksekten Düşme	Şok Emici Halat / Geri Sarmalı Düşüş Tutucu	Ankraj noktasına bağlı çalışmalarda kullanılır
Baş Koruması	Baret (EN 397 uyumlu)	Hem tırmanan çalışan hem de aşağıdaki personel için zorunlu
Elektrik / EMA	İzoleli Eldiven ve Ayakkabı	Enerji ekipmanlarına müdahalelerde kullanılır
Göz / Yüz Koruması	Gözlük / Tam Yüz Siperi	Kaynak, delme ve montaj işlemlerinde gereklidir
İşitme Koruması	Kulak Tıkacı / Kulaklık	Jeneratör ve kompresör çalışmalarında
Alet Düşmesi	Alet Bağlama İpi / Çantası	Tüm el aletleri kişiye ya da yapıya sabitlenmelidir

Elektromanyetik Alan (EMA) Yönetimi ve BTK Güvenlik Sertifikası

Aktif baz istasyonları üzerinde ya da yakınında çalışılacaksa, EMA maruziyeti en kritik teknik risk haline gelmektedir. Güvenlik Sertifikası; bir baz istasyonunun, faaliyet gösterdiği yerde BTK tarafından çıkartılan yönetmelik hükümlerine göre kurulduğu, çalıştığı ve işletildiğinin belgesidir.

BTK tarafından sadece belirtilen limit değerlerin sağlanması değil, sistemin kurulduğu yer ile ilgili ayrıntılı bilgileri içeren teknik dosyaların hazırlanması da istenmektedir; bu dosyalar; paratoner, yetkisiz erişim kontrolü, coğrafi koordinat, topraklama ve çıkış gücü gibi bilgileri kapsamaktadır.

Anten yeri, çalışma frekansı ve çıkış gücüne göre hesaplanacak güvenlik mesafesi içinde insanların istem dışı ve sürekli maruz kalmayacağı şekilde çalışma planlaması yapılmalıdır. Pratik uygulamada, bakım personelinin anten önünde çalışmadan önce ilgili sektörün gücünü devre dışı bırakması ya da güvenlik mesafesi dışında konumlanması zorunludur.

Acil Durum Planlaması

Yüksekte çalışma ortamlarında acil durum planlaması, standart ofis ortamlarından çok daha kapsamlı olmak zorundadır. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, işverenlerin hazırlayacağı acil durum planlarında yüksekten düşme ile ilgili hususlara yer vermesini zorunlu kılmaktadır. Direk veya anten kulesinde mahsur kalan personelin kurtarılması için önceden belirlenmiş tahliye prosedürleri, eğitimli kurtarma ekibi ve uygun donanım (iniş cihazı, kurtarma kemeri) sahada hazır bulundurulmalıdır.

Kimyasal maruziyet veya göze yabancı cisim kaçması gibi risklerin gündeme geldiği saha çalışmalarında ise acil müdahale istasyonlarının kurulu olması büyük önem taşır. Bu konuda detaylı bilgi için Acil Duş ve Göz Yıkama İstasyonu rehberimizden faydalanabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular