Eczanelerde İş Sağlığı ve Güvenliği

Eczaneler, toplumun sağlık sistemiyle kesiştiği en kritik noktaların başında gelmektedir. Yalnızca ilaç dispensasyonu yapılan mekanlar değil; kimyasal maddeler, biyolojik etkenler, yoğun hasta trafiği ve uzun çalışma süreleriyle şekillenen dinamik işyerleridir. Bu ortamda çalışan eczacı asistanlarından teknisyenlere, ikinci eczacılardan temizlik personeline kadar tüm sigortalı çalışanlar, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu‘nun koruma şemsiyesi altında değerlendirilmektedir. Mevzuatın sağladığı güvenceler ve işverene yüklenen sorumluluklar, eczanelerde İSG kültürünün doğru kurulmasını bir tercih değil, yasal zorunluluk hâline getirmektedir.

Yasal Çerçeve: Eczaneler 6331 Sayılı Kanun Kapsamında Nerede?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 30 Haziran 2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış; kademeli geçiş süreciyle birlikte farklı işyeri sınıfları için farklı tarihlerde yürürlüğe girmiştir. Serbest eczaneler, bu kanun çerçevesinde hazırlanan İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’nde “Az Tehlikeli” kategorisinde sınıflandırılmaktadır.

26.12.2012 tarih ve 28509 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği”nde eczaneler, İşyeri Tehlike Sınıfları Listesi’nde 47.73.01 sıra numarasıyla “Az Tehlikeli” olarak belirtilmiştir. Bu sınıflandırma, eczanelerin belirli İSG yükümlülüklerini yerine getirmekle birlikte tehlikeli veya çok tehlikeli sınıf işyerlerine kıyasla farklı bir rejime tabi olduğunu göstermektedir.

Eczane sahibi eczacılar bu Kanun kapsamında değildir; ancak ikinci eczacı, yardımcı eczacı ve diğer hizmet akdiyle çalışanlar Kanun kapsamındadır. Dolayısıyla eczanede kaç kişi çalışıyor olursa olsun, hizmet sözleşmesiyle istihdam edilen tek bir çalışan dahi bu kanunu devreye sokmaktadır.

Eczanelerde İSG Hizmetlerinin Yürütülme Yöntemleri

Türk Eczacıları Birliği’nin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSG Genel Müdürlüğü’ne yaptığı müracaat üzerine alınan cevabi yazıda, 6331 Sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında, 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan eczane işverenlerinin bu yükümlülüğü aşağıdaki yöntemlerden bir veya birkaçını kullanarak yerine getirebileceği bildirilmiştir.

Çalışan Sayısına Göre Seçenekler

50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan eczanelerin işveren veya işveren vekilleri, İSG-KATİP sisteminde taahhütte bulunarak iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimine verilen görevleri, işe giriş ve periyodik muayeneler hariç olmak üzere, kendileri yürütebileceklerdir.

10 veya daha fazla çalışanı bulunan eczaneler için tek seçenek bulunmaktadır: Ortak Sağlık Güvenlik Birimi (OSGB) ile anlaşarak iş güvenliği ve işyeri hekimi hizmetlerini almaları gerekmektedir.

Eczaneler, az tehlikeli sınıfta yer almakla birlikte, eczane bünyesinde bir işyeri hekimi çalıştırma zorunluluğu bulunmayıp; bu hizmetin Aile Sağlığı Merkezlerinden veya diğer sağlık merkezlerinden alınması mümkündür.

Bakanlık Ücretsiz e-Sertifika Eğitimi

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından, İşveren ve İşveren Vekili İçin İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri e-sertifika eğitimleri; Bakanlığa ait “Çalışma TV” (https://calismatv.csgb.gov.tr/tr/) üzerinden ücretsiz olarak verilmektedir. Bu eğitimi tamamlayan eczacılar, belirlenen koşullar dahilinde İSG hizmetlerini bizzat yürütebilmektedir.

İşveren veya işveren vekili, açık öğretim sistemi, uzaktan veya yüz yüze eğitimlerle tercih edilebilecek 2 günlük bir eğitim alarak kendi işyerindeki İSG hizmetlerini bizzat üstlenebilir. Çalışanların sağlık muayenelerine ilişkin hizmetleri ise kamu sağlık hizmeti sunucuları veya aile hekimleri ya da çalışan sağlığı merkezlerinden (ÇASMER) alabilir.

Eczanelerdeki Temel Risk Faktörleri

Eczanelerde sigortalı çalışanlar, çalışma ortamında fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik, çevresel ve psikososyal tehlikeler ve riskler ile karşı karşıyadır; bu riskler eczane çalışanlarının veriminin düşmesine neden olurken iş kazalarını ve meslek hastalıklarını artırmaktadır.

Kimyasal Riskler

Eczane ortamında en kritik risk kategorilerinden biri kimyasal maruziyettir. İlaç tozları, dezenfektanlar, solvent bazlı ürünler ve majistral ilaç yapımında kullanılan kimyasallar başlıca tehlikeleri oluşturur. Majistral ilaç yapımında kullanılan kimi kimyasallar tek başına doğrudan tehlike oluşturmazken; gerçekleşen reaksiyonlar sonucu çok çeşitli tehlikeler oluşabilmektedir. Bu nedenle kimyasal maddeler için Güvenlik Bilgi Formlarının (GBF) bulundurulması ve çalışanların bu formlara göre eğitilmesi zorunludur.

Biyolojik ve Ergonomik Riskler

Yoğun hasta trafiği nedeniyle eczane çalışanları solunum yolu hastalıkları, grip ve diğer bulaşıcı enfeksiyonlara karşı risk altındadır. Öte yandan uzun çalışma süreleri boyunca ayakta durma, dar alanlarda tekrarlayan hareketler ve bilgisayar ekranıyla yoğun çalışma ergonomik riskleri doğurmaktadır. Ekranlı araçlarla çalışma konusunda daha geniş bilgi için Ekranlı Araçlarla Çalışmada İş Sağlığı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Risk Değerlendirmesi ve Temel İşveren Yükümlülükleri

Risk değerlendirmesi, eczanelerde İSG sisteminin temel taşını oluşturmaktadır. 6331 sayılı Kanunun 4. maddesi birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca işverenlerin risk değerlendirmesi çalışması yapmak/yaptırmakla yükümlü olduğu belirtilmiş; “Eczaneler İçin Kontrol Listesi” T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanarak kamuoyuyla paylaşılmıştır.

İSG kapsamındaki temel işveren yükümlülükleri şöyle sıralanabilir:

• Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak
• Çalışanlara İSG eğitimi vermek
• İşe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini yaptırmak
• Acil durum planı hazırlamak ve tatbikat yapmak
• İş kazalarını SGK’ya zamanında bildirmek
• İSG-KATİP sistemindeki kayıtları güncel tutmak

İş Kazası Bildirim Yükümlülüğü

İş kazası, olayın meydana geldiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK’ya bildirilmelidir. “İş günü” hesaplanırken resmî tatiller ve hafta sonları (Cumartesi, Pazar) dikkate alınmaz. İş kazası bildirimi e-Devlet üzerinden online olarak (e-SGK uygulaması), “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirgesi” ile doğrudan SGK müdürlüklerine/merkezlerine veya iadeli taahhütlü posta ile yapılabilir.

Sağlık Gözetimi: İşe Giriş ve Periyodik Muayeneler

“Az tehlikeli” sınıfta yer alan eczanelerde periyodik muayene aralıkları yasal mevzuatla belirlenmiştir.

Çalışanın kişisel özellikleri, işyerinin tehlike sınıfı ve işin niteliği öncelikli olarak göz önünde bulundurularak uluslararası standartlar ile işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonuçları doğrultusunda; az tehlikeli sınıftaki işlerde en geç beş yılda bir, tehlikeli sınıftaki işlerde en geç üç yılda bir, çok tehlikeli sınıftaki işlerde en geç yılda bir, özel politika gerektiren grupta yer alanlardan çocuk, genç ve gebe çalışanlar için en geç altı ayda bir defa olmak üzere periyodik muayene tekrarlanır.

10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri için sağlık raporları kamu sağlık hizmet sunucuları veya aile hekimlerinden de alınabilir.

İSG Yükümlülüklerini Yerine Getirmemenin Sonuçları

İSG mevzuatına aykırı davranan eczane işverenleri ciddi idari yaptırımlarla karşılaşabilmektedir. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işverenlere 88.663,00 TL idari para cezası uygulanabilecektir. Bu rakam her yıl güncellenmekte olup güncel tutarlar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın resmî duyurularının takip edilmesi önerilmektedir.

İSG Kültürü ve Çalışan Katılımı

Mevzuata uygunluk, başarılı bir İSG programının yalnızca başlangıç noktasıdır. Eczane yöneticilerinin çalışanlarını aktif olarak sürece dahil etmesi, kaza ve neredeyse kaza (ramak kala) olaylarını kayıt altına alarak analiz etmesi ve İSG iyileştirmelerini düzenli aralıklarla gözden geçirmesi kalıcı bir güvenlik kültürünün temelini oluşturur. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun Tarihçesi‘ni incelediğinizde görüleceği üzere, Türkiye’deki İSG mevzuatının gelişimi, çalışan sağlığını korumaya yönelik birikimli bir toplumsal farkındalık sürecinin ürünüdür.

50’den fazla çalışanı olan eczane zinciri işyerleri için ayrıca İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu kurma yükümlülüğü de gündeme gelebilmektedir. Küçük eczaneler bu yükümlülüğün dışında kalsa da kurulun işleyiş mantığını anlamak, İSG yönetim sistemine bakış açısı kazandırması açısından faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular