Okul risk değerlendirmesi; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında tüm eğitim kurumları için yasal bir zorunluluktur. Okul müdürü işveren sıfatıyla bu sürecin baş sorumlusudur. Doğru hazırlanmış bir okul risk değerlendirmesi, çalışanların ve dolaylı olarak öğrencilerin güvenliğini sistematik biçimde güvence altına alır.
Eğitim kurumları, kamuoyunda yalnızca öğrencilerin eğitim gördüğü mekânlar olarak algılansa da iş hukuku açısından işyeri statüsündedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, okulları da kapsayan geniş bir uygulama alanına sahiptir. Bu kapsamda okul müdürleri işveren, öğretmenler ise çalışan statüsünde değerlendirilerek mevzuattaki tüm yükümlülüklere tabi tutulmaktadır. Peki okul risk değerlendirmesi nasıl hazırlanır, hangi aşamalardan oluşur ve nelere dikkat edilmesi gerekir? Bu rehberde tüm bu soruları yanıtlayacağız.
Yasal Dayanak: Okullar Neden Risk Değerlendirmesi Yapmak Zorunda?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, sadece işyerleri için değil okullar için de yeni hükümler içermektedir. Kanunun “Risk değerlendirmesi, kontrol, ölçüm ve araştırma” başlıklı 10. maddesindeki “İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.” hükmü uygulamanın dayanağını oluşturmaktadır. Uygulamanın ayrıntısı ise 29/12/2012 tarihli ve 28512 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’nde yer almaktadır.
İşveren sıfatıyla okul müdürleri, çalışan ve hizmet veren sıfatıyla öğretmenler kanun ve yönetmeliklerindeki hususları uygulamakla zorunludur. Bu çerçevede İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği‘nin gerekliliklerine uymak her okul için zorunludur.
Okulların Tehlike Sınıfı Nedir?
Mesleki eğitim veren liseler (engellilere yönelik eğitim hariç) ile çıraklık eğitimi verenler “Tehlikeli” sınıfında bulunmaktadır. Bunlar dışındaki bütün eğitim kurumları ise “Az Tehlikeli” sınıfındadır. Bu sınıflandırma, risk değerlendirmesinin yenileme periyodunu ve diğer İSG yükümlülüklerini doğrudan belirlemektedir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 12. maddesi uyarınca: Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde en fazla 6 yıl, tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde en fazla 4 yıl, çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde en fazla 2 yıl süreyle geçerlidir. Standart ilkokullar, ortaokullar ve liseler “az tehlikeli” sınıfta yer aldığından risk değerlendirmeleri en geç 6 yılda bir yenilenmelidir.
Risk Değerlendirme Ekibinin Oluşturulması
Risk değerlendirmesi, tek bir kişinin çalışması değil; farklı rol ve deneyimlerdeki kişilerin bir araya geldiği ekip çalışmasıdır. Yönetmelikte değerlendirmenin işveren tarafından oluşturulan bir ekip tarafından gerçekleştirilmesi öngörülmüştür.
Okullarda risk değerlendirme ekibi şu kişilerden oluşur:
- İşveren veya işveren vekili (okul müdürü); işyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimleri; işyerindeki çalışan temsilcileri; işyerindeki destek elemanları.
- İşyerindeki bütün birimleri temsil edecek şekilde belirlenen ve işyerinde yürütülen çalışmalar, mevcut veya muhtemel tehlike kaynakları ile riskler konusunda bilgi sahibi çalışanlar.
Okul Risk Değerlendirmesi Adım Adım Nasıl Yapılır?
Risk değerlendirmesi tüm işyerleri için tasarım veya kuruluş aşamasından başlamak üzere tehlikeleri tanımlama, riskleri belirleme ve analiz etme, risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması, dokümantasyon, yapılan çalışmaların güncellenmesi ve gerektiğinde yenileme aşamaları izlenerek gerçekleştirilir. Okul özelinde bu süreç beş temel adımda ele alınabilir. Konuyu daha kapsamlı anlamak için Risk Değerlendirmesi Nedir ve Nasıl Yapılır? rehberimizi de inceleyebilirsiniz.
1. Adım: Tehlikelerin Tespiti
İlk adımda kurumlarda bulunan tüm tehlikeler tespit edilmeli ve kayıt altına alınmalıdır. Tespit edilen tehlikelerle ilgili fotoğraflar çekilmelidir. Okullarda incelenmesi gereken başlıca alanlar şunlardır: sınıflar, koridorlar, merdiven ve çıkışlar, spor salonları, laboratuvarlar, atölyeler, mutfak-yemekhane, tuvalet-lavabolar, elektrik panoları, kazan daireleri ve açık alanlar.
2. Adım: Risklerin Belirlenmesi ve Derecelendirilmesi
Tespit edilen her tehlike için olasılık (L) ve şiddet (S) değerleri belirlenerek risk skoru hesaplanır. Tespit edilen tehlikenin riski belirlenmeli, derecelendirilmelidir. Kontrol ve düzeltme tedbirleri belirlenerek forma işlenmeli ve ilgili kişinin sorumluluğuna verilerek iş bitiş tarihi belirlenmelidir.
3. Adım: Kontrol Tedbirlerinin Kararlaştırılması
Risk analizi sonrasında her bir tehlike için uygulanacak kontrol tedbirleri belirlenir ve sorumlu kişiler atanır. Tedbirler hiyerarşik sıralamayla uygulanır: önce kaynakta giderim, ardından mühendislik kontrolleri, idari önlemler ve son olarak kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı gelir.
4. Adım: Dokümantasyon ve Raporlama
Risk değerlendirmesi raporunun içermesi gereken zorunlu bilgiler şunlardır:
| Zorunlu Belge Unsuru | Açıklama |
|---|---|
| İşyeri Kimlik Bilgileri | İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı |
| Ekip Bilgileri | Gerçekleştiren kişilerin isim ve unvanları ile iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi olanların Bakanlıkça verilmiş belge bilgileri |
| Tarih ve Geçerlilik | Gerçekleştirildiği tarih ve geçerlilik tarihi |
| Bölüm Adları | Risk değerlendirmesi işyerindeki farklı bölümler için ayrı ayrı yapılmışsa her birinin adı |
| Tehlike ve Risk Listesi | Belirlenen tehlike kaynakları ile tehlikeler; tespit edilen riskler |
| Kullanılan Yöntem | Risk analizinde kullanılan yöntem veya yöntemler |
| Analiz Sonuçları | Tespit edilen risklerin önem ve öncelik sırasını da içeren analiz sonuçları |
| Kontrol Tedbirleri | Düzeltici ve önleyici kontrol tedbirleri, gerçekleştirilme tarihleri ve sonrasında tespit edilen risk seviyesi |
| İmzalar ve Saklama | Dokümanın sayfaları numaralandırılarak her sayfası paraflanıp, son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır |
5. Adım: İzleme, Denetleme ve Güncelleme
Son adımda alınan tedbirlerin uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilir. Alınan tedbirin yeni bir tehlikeyi doğurup doğurmadığı kontrol edilir. Oluşan yeni durum için yeniden bir risk değerlendirmesi yapılarak tedbirlerin etkinliği denetlenmelidir. Eğer yeterli değilse yeni tedbirler alınmalı, yeterli ise alınan tedbirlerin devamlı olarak takip edilmesi sağlanmalıdır.
Okulda Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir?
Risk değerlendirmesi; tehlike sınıfına göre belirlenen periyodik süre dolduğunda yenilenmek zorundadır. Ancak bazı durumlarda bu süre beklenmeksizin güncelleme yapılması zorunludur. Ortaya çıkabilecek yeni risklerin işyerinin tamamını veya bir bölümünü etkiliyor olması göz önünde bulundurularak, süreler dolmamış olsa bile risk değerlendirmesinin tamamen veya kısmen yenilenmesi gerekir; işyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması, üretim yönteminde değişiklikler olması, işyerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi bu durumlar arasındadır. Ayrıca kazalar, kazaya ramak kalmalar, işe bağlı sağlık sorunları ortaya çıktıktan hemen sonra ve çalışma şartlarını, faaliyetleri etkileyen durumlar ortaya çıkmışsa periyodik olarak risk değerlendirmesi yapılmalıdır.
Konuyu daha detaylı ele almak için Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir? başlıklı rehberimizi incelemenizi öneririz.
Okulda işveren/işveren vekili veya varsa iş güvenliği uzmanı tarafından muhafaza edilir. İstenmediği sürece herhangi bir kamu kuruluşuna verilmesine gerek yoktur. İş müfettişleri/denetlemeye yetkili merciler tarafından yapılacak denetimlerde müfettişlere gösterilmesi ve gerekirse bir örneğinin verilmesi gerekmektedir.
Okula Özgü Tehlike Kategorileri
Okul ortamı, kendine has tehlike kaynaklarına sahiptir. İdareciler, öğretmenler, diğer çalışanlar ve öğrencilerin her birinin okul içindeki sağlık ve güvenliği sağlamak yönünde ayrı görev ve sorumlulukları vardır. Amaç, bu görev ve sorumlulukların gereği olarak beklenmeyen ve istenmeyen kaza ve olayları önlemeye yetecek ölçüde tedbirlerin bulunup bulunmadığını tespit etmek ve hangi konularda iyileştirmeler gerekiyorsa gerekli işlem ve tedbirleri buna göre uygulamaya koymaktır.
Risk Değerlendirme Raporunun Hazırlanması
Raporun hazırlanmasında dikkat edilmesi gereken temel nokta, her bölümün ayrıntılı ve gerçekçi biçimde doldurulmasıdır. Risk değerlendirmesinde kullanılan en basit ve yaygın yöntem kontrol listeleridir. Her okul bu kontrol listelerine dayanarak kendi içerisindeki riskleri analiz edebilir. Rapor hazırlama konusundaki ayrıntılı bilgi için Risk Değerlendirme Raporu Nasıl Hazırlanır? sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Risk değerlendirmesi dokümanının sayfaları numaralandırılarak gerçekleştiren kişiler tarafından her sayfası paraflanıp, son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır. Risk değerlendirmesi dokümanı elektronik ve benzeri ortamlarda hazırlanıp arşivlenebilir.
Okul risk değerlendirmesi; 6331 sayılı İSG Kanunu ve ilgili yönetmelik kapsamında yasal bir zorunluluk olmakla birlikte, asıl önemi çalışanların ve öğrencilerin güvenliğini sistematik olarak güvence altına almasından kaynaklanmaktadır. Tehlikelerin eksiyle tespit edilmesi, risklerin analiz edilmesi, kontrol tedbirlerinin uygulanması ve düzenli güncelleme yapılması; hem hukuki yükümlülüğü yerine getirir hem de okul ortamını çok daha sağlıklı ve güvenli kılar. Okul müdürleri bu süreci, bürokratik bir formalite olarak değil; kurumlarının en değerli varlıklarını koruma altına alan stratejik bir yönetim aracı olarak benimsemelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Okul risk değerlendirmesi kim tarafından yapılır?
Okul ve kurumlarında risk değerlendirmesi; kurum yöneticisi veya kurumda görevli iş güvenliği uzmanı, il ISGB uzmanlarından destek alınarak, yönetmeliğin 6. maddesi gereğince risk değerlendirmesi ekibi tarafından yapılır. Okul müdürü işveren sıfatıyla ekibin başında yer alır.
Standart bir ilkokul hangi tehlike sınıfındadır?
Mesleki eğitim veren liseler ve çıraklık eğitimi verenler “Tehlikeli” sınıfındayken, bunlar dışındaki bütün eğitim kurumları “Az Tehlikeli” sınıfındadır. Bu nedenle standart ilkokul, ortaokul ve liseler az tehlikeli sınıfta değerlendirilir.
Okulda risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir?
Az tehlikeli işyerleri için en geç 6 yılda bir kez, tehlikeli işyerleri için en geç 4 yılda bir kez risk değerlendirmesi yenilenmelidir. Mesleki eğitim veren okullar tehlikeli sınıfta yer aldığından 4 yılda bir, diğer okullar ise 6 yılda bir yenileme yapmak zorundadır. Ancak kaza, bina değişikliği gibi durumlarda süre beklenmeksizin güncelleme yapılır.
Risk değerlendirmesi raporu bir kuruma teslim edilmeli mi?
Oluşturulan risk değerlendirmesinin şu an için herhangi bir kuruma verilmesi veya onaylatılması mecburiyeti bulunmamaktadır. Sadece denetimlerde gösterilmek üzere işveren tarafından okulda muhafaza edilmesi yeterlidir. İş müfettişleri denetim sırasında belgeyi talep edebilir.
Risk değerlendirmesi raporunu kim imzalamalıdır?
Risk değerlendirmesi dokümanının sayfaları numaralandırılarak gerçekleştiren kişiler tarafından her sayfası paraflanıp, son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır. Okul müdürü, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisi gibi ekip üyelerinin tamamı imzalamalıdır.
Okullarda hangi alanlar için ayrı risk değerlendirmesi yapılmalıdır?
Mutfak ve yemekhane, laboratuvarlar, atölyeler, kazan dairesi, spor salonları, elektrik panoları ve bahçe gibi farklı tehlike profili taşıyan her alan için ayrı değerlendirme yapılması önerilir. Risk değerlendirmesi işyerindeki farklı bölümler için ayrı ayrı yapılmışsa her birinin adı raporda belirtilmelidir.
Bu konuyla ilgili diğer rehberler
→ Risk Değerlendirmesi Nedir ve Nasıl Yapılır?
→ Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir?
→ Risk Değerlendirme Raporu Nasıl Hazırlanır?
→ Mutfak ve Restoran Risk Değerlendirmesi
