Bir çalışana baret, eldiven veya emniyet kemeri vermek yeterli değildir; bunların teslim edildiğini kayıt altına almak da gerekir. İşte bu kaydı sağlayan belge, KKD zimmet tutanağıdır. Bu tutanak, hem işverenin kişisel koruyucu donanım (KKD) sağlama yükümlülüğünü yerine getirdiğini kanıtlar hem de çalışanın bunları doğru kullanma sorumluluğunu üstlendiğini gösterir. Bu rehberde tutanağın ne olduğunu, neleri içermesi gerektiğini ve önemini ele alıyoruz.
Yasal dayanak, 6331 sayılı İSG Kanunu (madde 19) ve Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmeliktir. Önemli bir kural: KKD’ler işveren tarafından ücretsiz sağlanır; maliyeti çalışana yansıtılamaz.
KKD Zimmet Tutanağı Nedir?
KKD zimmet tutanağı, çalışana teslim edilen kişisel koruyucu donanımları belgeleyen ve çalışanın imzaladığı bir teslim-taahhüt kaydıdır. Tutanak iki işlevi birden yerine getirir: (1) İşverenin, çalışana uygun KKD’yi ücretsiz sağladığını ve kullanımı hakkında bilgi verdiğini kanıtlar. (2) Çalışanın, bu donanımları doğru kullanma, koruma ve muhafaza etme sorumluluğunu üstlendiğini gösterir. Bir iş kazası incelemesinde, KKD’nin verilip verilmediği sorusunun cevabı çoğu zaman bu tutanaktır.
Tutanakta Bulunması Gereken Bilgiler
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Çalışan bilgisi | Adı, soyadı, görevi/birimi |
| Teslim tarihi | KKD’nin teslim edildiği tarih |
| KKD listesi | Teslim edilen donanımların cinsi ve miktarı |
| Teslim ifadesi | “Ücretsiz, sağlam ve eksiksiz teslim aldım” |
| Bilgilendirme | Kullanım hakkında bilgi verildiğine dair ibare |
| İmzalar | Çalışanın ve teslim edenin imzası |
Tutanakta genellikle çalışanın bir taahhüdü de yer alır: KKD’yi doğru kullanacağı, koruyacağı, uygun şekilde muhafaza edeceği, arızalanırsa bildireceği ve görüş/önerilerini işverene ileteceği. Bu taahhüt, çalışanın yükümlülüklerini netleştirir; ancak işverenin temel sorumluluğunu (uygun KKD sağlama ve kullanımı denetleme) ortadan kaldırmaz.
Sahadan Örnek Vaka
Bir işyerinde çalışanlara KKD verilir ve zimmet imzalatılır; iş tamamdır sanılır. Ancak bir süre sonra denetimde, bazı çalışanların eldivenlerini yıprandığı halde değiştirmediği, kimsenin de bunu takip etmediği görülür. Ders: Zimmet tutanağı, KKD yönetiminin başlangıcıdır, sonu değil. Donanımı teslim edip imzalatmak gerekli ama yeterli değildir; KKD’lerin kullanılıp kullanılmadığı, yıprandığında yenilenip yenilenmediği de takip edilmelidir. Üstelik bir kişiye “ben sorumluyum, kullanmazsam benim suçum” yazısı imzalatmak, işvereni hukuki sorumluluktan kurtarmaz; çünkü işverenin görevi sadece KKD vermek değil, kullanımını denetlemek ve sağlamaktır. Doğru sistem üç adımlıdır: uygun KKD’yi ücretsiz ver, zimmetle kaydet, sonra düzenli denetle ve yenile. Tutanak bu zincirin sadece ortasındaki halkadır; eksiksiz bir KKD yönetimi, teslimden sonra da devam eden bir süreçtir.
- ☐ Çalışan adı, görevi ve teslim tarihi yazılı mı?
- ☐ Teslim edilen KKD’lerin cinsi ve miktarı belirtildi mi?
- ☐ “Ücretsiz, sağlam, eksiksiz teslim alındı” ifadesi var mı?
- ☐ Kullanım hakkında bilgi verildiği belirtildi mi?
- ☐ Çalışanın doğru kullanma taahhüdü yer alıyor mu?
- ☐ Çalışanın ve teslim edenin imzası tam mı?
- ☐ KKD seçimi işe ve riske uygun mu?
- ☐ Kullanım ve yenileme takibi yapılıyor mu?
İSG Uzmanı Notu
KKD zimmet tutanağı konusunda en yaygın yanılgı, onu bir “sorumluluk transfer aracı” sanmaktır. Üç kritik nokta: (1) Zimmet, sorumluluğu devretmez — çalışana KKD imzalatmak, işvereni KKD sağlama, uygunluğunu kontrol etme ve kullanımını denetleme sorumluluğundan kurtarmaz; “kullanmazsa kendi suçu” mantığı hukuken işveren korumaz. (2) Doğru KKD, doğru riske — tutanaktan önce gelen asıl mesele, verilen KKD’nin işe ve riske gerçekten uygun olmasıdır; yanlış veya yetersiz bir donanımı imzalatmak hiçbir koruma sağlamaz. Ayrıca KKD, önlem hiyerarşisinin en sonudur; önce toplu korunma düşünülmeli. (3) Süreklilik — zimmet bir kerelik bir işlem değildir; KKD’ler yıpranır, kaybolur, değişir; düzenli kontrol, yenileme ve gerektiğinde yeni zimmet şarttır. Pratik bir öneri: KKD’leri faaliyet ve riske göre eşleştirip, yenileme tarihlerini takip eden bir sistem kurun. Unutulmamalı: tutanağın amacı evrak biriktirmek değil, çalışanın gerçekten korunmasını sağlamaktır.
Doğru KKD Seçimi ve Önlem Hiyerarşisi
Zimmet tutanağından önce gelen daha temel bir soru vardır: verilen KKD doğru mu? Mevzuata göre kişisel koruyucu donanım, risklerin toplu korunma sağlayan teknik önlemlerle, iş organizasyonu veya çalışma yöntemleriyle önlenemediği durumlarda kullanılır. Yani KKD, önlem hiyerarşisinin en son halkasıdır; önce tehlikeyi kaynağında ortadan kaldırmak, sonra toplu koruma (korkuluk, havalandırma vb.) düşünülmeli, ancak bunlar yeterli olmuyorsa KKD’ye başvurulmalıdır.
KKD seçimi, çalışanın karşılaştığı riske ve yaptığı işe uygun olmalıdır: gürültülü ortamda kulak koruyucu, kimyasal teması olan işte uygun eldiven, yüksekte çalışmada emniyet kemeri gibi. Yanlış veya yetersiz bir donanımı imzalatmak, hiçbir koruma sağlamadığı gibi yanlış bir güven duygusu yaratır. Ayrıca KKD seçiminde çalışanların görüşünün alınması, hem uygunluğu artırır hem de kullanımı kolaylaştırır; çalışanın rahatsız olduğu veya işini zorlaştıran bir donanım, çoğu zaman kullanılmadan kenara konur. Bedeni rahatsız eden, görüşü kısıtlayan veya işi yavaşlatan bir KKD, ne kadar pahalı olursa olsun koruma sağlamaz; çünkü en iyi koruyucu donanım, çalışanın gerçekten taktığı donanımdır. Bu nedenle doğru KKD yönetimi, tutanaktan çok önce, doğru seçimle başlar.
Özetle, KKD zimmet tutanağı, doğru kullanıldığında hem çalışanı hem işvereni koruyan değerli bir kayıttır. Ancak unutulmaması gereken şudur: tutanak, iyi bir KKD yönetiminin yalnızca bir parçasıdır. Asıl amaç, çalışanın işine uygun, sağlam ve doğru kullanılan bir koruyucu donanımla güvende olmasıdır. Belge bunu kanıtlar, ama gerçek koruma sahadaki uygulamada gerçekleşir. Doğru seçilen, düzenli takip edilen ve gerçekten kullanılan bir KKD, en sağlam zimmet tutanağından bile değerlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
KKD’nin ücretini çalışan öder mi?
Zimmet imzalatmak işvereni sorumluluktan kurtarır mı?
Tutanakta neler bulunmalı?
Çalışan KKD kullanmazsa ne yapılmalı?
Bu konuyla ilgili diger rehberler
→ KKD Kullanmama Tutanağı
→ Gaz Dedektörü Çeşitleri
→ Yüksekte Çalışma Eğitimi ve Belgesi
→ İSG Eğitim Katılım Tutanağı
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve Haziran 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanır. Güncel tutanak formatı ve yükümlülükler için yetkili İSG uzmanına ve ilgili yönetmeliğe başvurunuz.
