Çalışana koruyucu donanımı vermek, eğitimini yapmak ve zimmetlemek; ama çalışanın onu kullanmaması… İş güvenliği uzmanlarının sahada en sık karşılaştığı sorunlardan biri budur. Peki bir çalışan, kendisine verilen kişisel koruyucu donanımı (KKD) inatla kullanmıyorsa ne yapılmalı? İşte bu durumu kayıt altına alan belge, KKD kullanmama tutanağıdır. Bu rehberde tutanağın ne zaman, nasıl tutulacağını ve doğru sürecin nasıl işlediğini ele alıyoruz.
Önemli uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir; disiplin ve fesih süreçleri için mutlaka bir hukuk uzmanına danışılmalıdır. Yasal çerçeve, çalışanın yükümlülüklerini düzenleyen 6331 sayılı Kanun (madde 19) ile işverenin yükümlülüklerini düzenleyen hükümlerdir.
İki Yönlü Sorumluluk
KKD kullanımında sorumluluk çift yönlüdür. Çalışan, kendisine sağlanan koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumakla yükümlüdür (6331 m.19). Ancak işveren de yalnızca KKD’yi vermekle kalmaz; kullanımını sağlamak ve denetlemekle de yükümlüdür. Bu yüzden “çalışan kullanmadı, sorumluluk onda” demek yeterli değildir; işverenin, kullanımı sağlamak için gerekli adımları (uyarı, tutanak, disiplin süreci) işletmiş olması gerekir. Tutanak, tam da bu sürecin bir parçasıdır.
Önemli bir not: çalışana “kullanmazsam sorumluluk bende” diye bir yazı imzalatmak, işvereni korumaz. İşveren, çalışana KKD kullandırmakla yükümlüdür; bu sorumluluk bir kâğıtla devredilemez.
Doğru Süreç: Uyarıdan Tutanağa
Tutanak, ilk uygunsuzlukta hemen tutulan bir ceza aracı değil, kademeli bir sürecin parçasıdır. Önce çalışan sahada uyarılır; KKD’nin neden gerekli olduğu hatırlatılır. Davranış tekrarlanırsa, durum tutanakla kayıt altına alınır. Israr sürerse, önceden tebliğ edilmiş disiplin süreci (savunma, disiplin kurulu) işletilir. En son aşamada, davranışın sürekli hale gelmesi durumunda iş akdinin feshi gündeme gelebilir.
Tutanakta Bulunması Gerekenler
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Çalışan bilgisi | Adı, soyadı, birimi ve o anda yaptığı iş |
| Tarih ve yer | Olayın tarihi, saati ve yeri |
| Kullanılmayan KKD | Hangi koruyucu donanımın kullanılmadığı |
| Dayanak | İlgili prosedür, zimmet formu tarih/no atfı |
| Tanıklar/imzalar | Çalışan temsilcisi/usta/bölüm yetkilisi imzası |
Tutanak, mümkünse çalışan temsilcisi (yoksa sendika temsilcisi veya bölüm yetkilisi) ile birlikte tutulur ve imza altına alınır. Çalışana daha önce KKD’nin teslim edildiği ve kullanmama durumunda yaptırım uygulanabileceği, imzalı zimmet belgesinde belirtilmiş olmalıdır.
Sahadan Örnek Vaka
Bir çalışan, yüksekte çalışırken emniyet kemerini sürekli takmaz. Uzman birkaç kez uyarır, ama davranış değişmez. Uzman, “ben söyledim, takmıyor, sorumluluk onda” diye düşünür ve başka bir şey yapmaz. Bir gün çalışan düşer. Ders: Sözlü uyarı yetmez; davranış sürdüğünde süreç işletilmeli: tutanak tutulmalı, durum işveren ve birim amirine yazılı bildirilmeli, disiplin süreci başlatılmalıdır. Burada önemli bir ayrım var: İSG uzmanının görevi, herkesin KKD’sini bizzat taktırmak değil; uygunsuzlukları tespit edip saha gözetim raporuna yazmak ve işveren/amirleri yazılı uyarmaktır. Yaptırımı uygulayacak olan işveren veya birim amiridir. Eğer süreç düzgün işletilmezse, bir kaza durumunda hem çalışan zarar görür hem de işyeri “gerekli önlemi almadı” konumuna düşer. Doğru yaklaşım, çalışanı korumak için ısrarcı ve kademeli bir süreç yürütmektir; amaç ceza vermek değil, o kemeri taktırıp bir hayatı kurtarmaktır.
- ☐ Çalışana KKD teslim edilip zimmetlendi mi?
- ☐ KKD eğitimi verildi mi?
- ☐ Kullanmama durumunda yaptırım, zimmette belirtildi mi?
- ☐ Önce sözlü uyarı yapıldı mı?
- ☐ Tekrarda tutanak tutuldu mu?
- ☐ Tutanakta çalışan, iş, kullanılmayan KKD yazılı mı?
- ☐ Çalışan temsilcisi/yetkili imzası alındı mı?
- ☐ Durum işveren/amire yazılı bildirildi mi?
İSG Uzmanı Notu
KKD kullanmama tutanağı, hem en çok ihtiyaç duyulan hem de en çok yanlış anlaşılan belgelerden biridir. Üç kritik nokta: (1) Sorumluluk devredilemez — çalışana “kullanmazsam suç benim” yazısı imzalatmak işvereni korumaz; işveren KKD’yi kullandırmakla yükümlüdür, tutanak da bu yükümlülüğün gereği olan sürecin parçasıdır. (2) Uzmanın rolü denetlemektir, taktırmak değil — İSG uzmanının asli görevi, herkesi tek tek kovalamak değil; uygunsuzlukları tespit edip saha gözetim raporuna yazmak ve işveren/amirleri yazılı bilgilendirmektir. Yaptırımı işveren veya birim amiri uygular. (3) Önce insan, sonra evrak — tutanağın amacı çalışanı cezalandırmak değil, onu korumaktır; bu yüzden süreç her zaman bir uyarı ve ikna çabasıyla başlamalı, tutanak ancak ısrarlı uygunsuzlukta devreye girmelidir. Yargıtay kararları da, uyarılara rağmen KKD kullanmamanın işveren için haklı fesih sebebi olabileceğini, ancak bunun için sürecin düzgün belgelenmiş olması gerektiğini göstermektedir. Unutulmamalı: amaç, dosyaya tutanak koymak değil, o çalışanın güvenli çalışmasını sağlamaktır.
Asıl Soru: Neden Kullanmıyor?
Tutanak ve disiplin süreci gerekli olsa da, akıllı bir İSG yaklaşımı önce şunu sorar: çalışan neden KKD kullanmıyor? Çoğu zaman cevap, basit bir “umursamazlık” değildir. KKD rahatsız ediyor olabilir, işi zorlaştırıyor, görüşü kısıtlıyor veya yanlış beden/tip seçilmiş olabilir. Bazen de çalışan, riskin farkında değildir veya “bana bir şey olmaz” yanılgısındadır. Bu nedenle her tutanaktan önce, kullanmama nedenini anlamak ve mümkünse gidermek, daha kalıcı bir çözüm sağlar; çünkü çalışana uygun ve rahat bir KKD, çoğu zaman zorla taktırılan bir donanımdan daha etkili korur.
Bu yüzden KKD kullanımını artırmanın en sağlam yolu, yalnızca yaptırım değil, aynı zamanda güvenlik kültürü ve doğru donanım seçimidir. Çalışanların KKD seçiminde görüşünün alınması, neden gerekli olduğunun samimi biçimde anlatılması ve yöneticilerin örnek olması, tutanak tutmaktan çok daha etkili sonuçlar verir. Tutanak, bu çabaların tükendiği ısrarlı durumlar için son bir araçtır; ilk başvurulan değil. İdeal bir işyerinde, KKD kullanmama tutanağına neredeyse hiç ihtiyaç duyulmaz; çünkü orada koruyucu donanım takmak, dayatılan bir kural değil, benimsenen bir alışkanlıktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çalışan KKD kullanmazsa hemen tutanak mı tutulur?
“Kullanmazsam sorumluluk bende” yazısı işvereni korur mu?
Tutanağı kim tutar ve kimler imzalar?
KKD kullanmamak işten çıkarma sebebi olur mu?
Bu konuyla ilgili diger rehberler
→ KKD Zimmet Tutanağı
→ İSG Eğitim Katılım Tutanağı
→ Davranış Odaklı Güvenlik (BBS)
→ İş Güvenliği Denetimi Nasıl Yapılır?
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve Haziran 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanır; hukuki tavsiye değildir. Disiplin ve fesih süreçleri için bir avukata ve yetkili İSG uzmanına danışınız.
