Kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı, iş güvenliği mevzuatında açıkça düzenlenmiş bir zorunluluktur. KKD’nin gerektiği işlerde kullanılması, hem işveren hem çalışan açısından yasal bir yükümlülüktür. Mevzuat; KKD’nin nasıl sağlanacağını, kimin sorumlu olduğunu ve nasıl kullanılacağını belirler.
KKD kullanımının zorunlu olmasının nedeni, bazı risklerin ancak kişisel korumayla yönetilebilmesidir. Kontrol hiyerarşisinde diğer önlemler tehlikeyi tam ortadan kaldıramadığında, KKD son savunma hattı olarak devreye girer ve kullanımı zorunlu hale gelir.
KKD Mevzuatının Temeli
KKD kullanımı, 6331 sayılı Kanun ve buna bağlı yönetmeliklerle düzenlenir. Mevzuat; işverenin KKD sağlama yükümlülüğünü, KKD’nin taşıması gereken özellikleri ve kullanım kurallarını belirler. KKD’lerin standartlara uygun ve CE işaretli olması da mevzuat gereğidir. Bu düzenlemeler, KKD’nin gelişigüzel değil, belirli kurallar çerçevesinde kullanılmasını sağlar.
İşverenin Yükümlülükleri
KKD konusunda asıl sorumluluk işverendedir. İşverenin yükümlülükleri şunlardır:
- Ücretsiz sağlama: KKD’yi çalışana bedelsiz temin etmek
- Uygun KKD: Riske uygun, standartlara uygun donanım seçmek
- Eğitim: KKD’nin doğru kullanımını öğretmek
- Bakım ve yenileme: KKD’yi bakımlı tutmak, yıpranan donanımı değiştirmek
- Denetim: KKD kullanımını gözetmek ve sağlamak
- Bilgilendirme: Hangi işte hangi KKD’nin gerektiğini belirtmek
Çalışanın Yükümlülükleri
KKD’yi sağlamak işverenin görevi olsa da, doğru kullanmak çalışanın yükümlülüğüdür. Çalışan; kendisine verilen KKD’yi gereken işlerde kullanmak, doğru ve amacına uygun kullanmak, bakımını yapmak (temizlik gibi) ve arıza veya hasar durumunda bildirmekle yükümlüdür. KKD’yi kullanmamak veya yanlış kullanmak, çalışanın yükümlülüğünü ihlal etmesidir ve kendi güvenliğini riske atar.
KKD Kullanımının Denetimi
KKD’nin sağlanması tek başına yeterli değildir; gerçekten kullanılması da sağlanmalıdır. İşveren, KKD kullanımını düzenli olarak denetlemeli ve kullanmayan çalışanları uyarmalıdır. KKD kullanımının bir işyeri kültürü haline gelmesi, sürekli denetim ve örnek davranışla (yöneticilerin de kurallara uyması) mümkündür. Sağlanan ama kullanılmayan KKD, hiçbir koruma sağlamaz.
KKD’nin Kontrol Hiyerarşisindeki Yeri
Kişisel koruyucu donanım, tehlikeyle mücadelede en son başvurulacak yöntemdir. Kontrol tedbirleri hiyerarşisinde önce tehlikenin ortadan kaldırılması, ikamesi, mühendislik önlemleri ve idari tedbirler gelir; KKD ise bunlar yetersiz kaldığında veya artık riski karşılamak için kullanılır. Çünkü KKD tehlikeyi yok etmez, sadece çalışan ile tehlike arasına bir bariyer koyar; doğru kullanılmazsa veya arızalıysa koruma ortadan kalkar. Bu yüzden KKD, diğer önlemlerin yerine değil, onları tamamlamak için kullanılır.
İşveren ve Çalışan Yükümlülükleri
Mevzuat, KKD konusunda her iki tarafa da yükümlülük yükler. İşveren; riske uygun KKD’yi ücretsiz sağlamak, kullanımını öğretmek, bakım ve değişimini üstlenmekle yükümlüdür. Çalışan ise sağlanan KKD’yi kurallara uygun kullanmak, korumak ve arızasını bildirmekle sorumludur. KKD’nin sağlanması tek başına yeterli değildir; kullanımının sahada denetlenmesi ve kullanmayanların uyarılması gerekir. KKD’siz çalışmaya göz yumulması, bir kaza halinde işveren sorumluluğunu ağırlaştırır.
Sonuç
KKD kullanımı, 6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklerle zorunlu kılınmış bir yükümlülüktür. İşveren; KKD’yi ücretsiz sağlamak, riske uygun ve standartlara uygun donanım seçmek, eğitim vermek, bakım ve yenileme yapmak ve kullanımı denetlemekle yükümlüdür. Çalışan ise verilen KKD’yi gereken işlerde doğru kullanmak ve bakımını yapmakla yükümlüdür. KKD’nin ücretsiz sağlanması mevzuatın net kuralıdır; masrafı çalışana yüklenemez. Sağlanan KKD’nin gerçekten kullanılması, sürekli denetim ve güçlü bir güvenlik kültürüyle mümkündür.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu konuyla ilgili diğer rehberler
→ Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Nedir?
→ KKD Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler
→ CE İşareti ve KKD Standartları
→ KKD Kategorileri (Kategori 1-2-3)
