İş sağlığı denilince akla genellikle işyeri hekimi gelir; ancak özellikle çok tehlikeli işyerlerinde, sağlık hizmetinin saha ayağını güçlendiren bir rol daha vardır: Diğer Sağlık Personeli (DSP). Halk arasında çoğu zaman “işyeri hemşiresi” olarak anılan bu görevli, işyeri hekimiyle birlikte çalışarak çalışan sağlığının düzenli izlenmesini sağlar. Bu rehberde DSP’nin kim olduğunu, görevlerini ve hangi işyerlerinde zorunlu olduğunu ele alıyoruz.
Yasal dayanak, İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik ile 6331 sayılı Kanun’dur. DSP, mevzuatın tanımladığı, belgelendirilmiş bir sağlık meslek mensubudur.
DSP Kimdir?
Diğer Sağlık Personeli (DSP), iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görevlendirilmek üzere Bakanlıkça belgelendirilmiş sağlık meslek mensuplarıdır. Yönetmeliğe göre DSP olabilecek meslek grupları şunlardır:
- Hemşire
- Sağlık memuru
- Acil tıp teknisyeni (ATT)
- Çevre sağlığı teknisyeni
- İşyeri hemşireliği belgesine sahip kişiler
DSP belgesi almak için, ilgili sağlık diplomasına sahip olmak ve Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir kurumda DSP eğitimini tamamlayıp sınavda başarılı olmak gerekir. Önemli bir nokta: DSP, bağımsız bir klinik hizmet sunmaz; her zaman işyeri hekimiyle birlikte ve onun koordinasyonunda çalışır.
DSP’nin Görevleri
DSP, İSG sisteminin sağlık ve kayıt ayağını güçlendirir. Başlıca görevleri:
- Veri ve kayıt: İSG hizmetlerinin planlanması, izlenmesi ve değerlendirilmesinde hekimle çalışmak, veri toplamak, kayıt tutmak
- Muayene desteği: Çalışanların sağlık/çalışma öykülerini formlara işlemek, işyeri hekiminin muayenelerine yardımcı olmak
- Özel gruplar: Özel politika gerektiren çalışanların takibini sağlamak
- İlk yardım: İlk yardım hizmetlerinin organizasyonunda hekimle birlikte çalışmak
- Eğitim: Çalışanların sağlık eğitimlerinde görev almak
- Hijyen denetimi: Yemekhane, soyunma alanı, duş, tuvalet gibi alanların hijyen şartlarını izlemek
DSP, işyerindeki tespit ve tavsiyelerini işyeri hekimine iletir ve çalışanların kişisel sağlık bilgilerini gizli tutmakla yükümlüdür.
Hangi İşyerlerinde Zorunlu?
6331 sayılı Kanun’a göre, on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıftaki işyerleri diğer sağlık personeli görevlendirir. Ancak önemli bir istisna vardır: tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde DSP zorunlu değildir (yine de hekimin talebi ve işverenin onayıyla görevlendirilebilir). DSP’nin çalışma süreleri de çalışan sayısına göre belirlenir:
| Çok Tehlikeli Sınıf — Çalışan Sayısı | Süre (kişi başı/ay) |
|---|---|
| 10 – 49 çalışan | En az 10 dakika |
| 50 – 249 çalışan | En az 15 dakika |
| 250 ve üzeri çalışan | En az 20 dakika |
Sahadan Örnek Vaka
Çok tehlikeli sınıfta, 120 çalışanı olan bir metal fabrikasında, işyeri hekimi haftada sadece birkaç saat gelebilmektedir. Sağlık kayıtları dağınık, periyodik muayeneler aksıyor, ilk yardım organizasyonu eksik. Bir DSP görevlendirildiğinde tablo değişir: Ders: DSP, hekimin “uzantısı” gibi çalışarak sürekliliği sağlar. Sağlık verilerini düzenli toplar, muayene öncesi hazırlık yapar, özel politika gerektiren çalışanları takip eder, ilk yardım sistemini canlı tutar ve hijyen denetimlerini sürdürür. Böylece hekimin sınırlı saatleri çok daha verimli kullanılır; çünkü hekim geldiğinde her şey hazırdır. DSP’yi “hekimin yerine bakan kişi” değil, sağlık sisteminin saha ayağını ayakta tutan ve kayıt disiplinini getiren bir köprü olarak görmek gerekir. İyi bir DSP, sahadaki sağlık gerçeklerini hekime taşıyan, çalışanla hekim arasındaki bağı güçlendiren kişidir; bu da daha erken teşhis, daha iyi takip ve daha sağlıklı bir işgücü demektir.
- ☐ İşyeri çok tehlikeli sınıfta ve 10+ çalışanlı mı?
- ☐ Tam süreli işyeri hekimi var mı? (varsa DSP zorunlu değil)
- ☐ DSP’nin Bakanlık belgesi geçerli mi?
- ☐ Çalışan sayısına göre süre yeterli mi?
- ☐ DSP işyeri hekimiyle koordineli çalışıyor mu?
- ☐ Sağlık kayıtları düzenli tutuluyor mu?
- ☐ Hijyen denetimleri yapılıyor mu?
- ☐ Gizlilik ilkesine uyuluyor mu?
İSG Uzmanı Notu
DSP rolü, sahada çoğu zaman hak ettiği değeri görmeyen ama İSG’nin sağlık ayağı için kritik bir konumdur. Üç kritik nokta: (1) Hekimle birlikte, hekim yerine değil — DSP bağımsız klinik hizmet vermez; işyeri hekiminin koordinasyonunda çalışır ve tespitlerini ona iletir. Bu işbirliği doğru kurulduğunda, sağlık gözetimi çok daha sürekli ve etkili olur. (2) Kayıt disiplini — DSP’nin en büyük katkılarından biri, dağınık sağlık verilerini düzenli ve izlenebilir hale getirmesidir; iyi tutulan kayıtlar, hem erken teşhis hem de denetim açısından paha biçilmezdir. (3) Zorunluluk şartını bil — DSP zorunluluğu, çok tehlikeli sınıf ve 10+ çalışan şartına bağlıdır; ancak tam süreli işyeri hekimi varsa zorunlu değildir. Yine de, zorunlu olmasa bile, sağlık hizmetinden maksimum fayda için DSP görevlendirmek çoğu işyeri için değerlidir. Unutulmamalı: DSP, sadece bir yasal gereklilik değil, çalışan sağlığının günlük bekçisidir; iyi bir DSP, kazaları ve meslek hastalıklarını sessizce önler.
DSP Belgesi ve Sorumluluk
DSP olabilmek için, ilgili sağlık mesleklerinden birinin diplomasına sahip olmak ve Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir kurumda DSP eğitim programını tamamlayıp sınavda başarılı olmak gerekir. Bu eğitim teorik ve uygulamalı bölümlerden oluşur; sınavda yeterli puanı alan adaylar belgelerini almaya hak kazanır. DSP belgesi belirli bir süre geçerlidir ve süresi dolduğunda yenileme/vize işlemi yapılması gerekir; aksi hâlde belge askıya alınabilir. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB) de mevzuat gereği tam zamanlı DSP bulundurmak durumundadır.
Sorumluluk açısından önemli bir nokta vardır: işyerinde görevli DSP, İSG hizmetlerinin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı hizmet sunduğu işverene karşı sorumludur. Ayrıca işverenin, işyerinin meslek sırları ve çalışanların kişisel sağlık bilgilerini gizli tutmakla yükümlüdür. Bu nedenle DSP’nin işini düzgün yapmasının en sağlam güvencesi, işyeri hekimi ve diğer İSG görevlileriyle sürekli işbirliği içinde çalışması ve süreçleri eksiksiz belgelemesidir; çünkü iyi tutulmuş kayıtlar, hem çalışan sağlığını korur hem de DSP’yi olası bir ihmal iddiasına karşı korur.
Sıkça Sorulan Sorular
DSP ile işyeri hemşiresi aynı şey mi?
DSP hangi işyerlerinde zorunlu?
DSP tek başına muayene yapabilir mi?
DSP çalışma süreleri nasıl belirlenir?
Bu konuyla ilgili diger rehberler
→ İSG Kurulu Nedir, Kimlerden Oluşur?
→ Hastane ve Laboratuvar Biyogüvenlik
→ İSG Kurulu Kararlarının Bağlayıcılığı
→ İSG Yıllık Çalışma Planı ve Değerlendirme Raporu
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve Haziran 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanır. Güncel DSP zorunluluğu, süreleri ve belgelendirme için yetkili İSG uzmanına ve ilgili yönetmeliğe başvurunuz.
