Sel ve Su Baskını İşyeri Hazırlığı

Türkiye, coğrafi konumu ve iklim özellikleri nedeniyle sel ve su baskını riskiyle sıkça yüz yüze gelen bir ülkedir. Yoğun yağışlar, jeomorfolojik faktörler, artan yapılaşma ve yüzeylerin geçirimsiz hale gelmesi gibi etkenler, sel felaketlerinin oluşmasına doğrudan katkı sağlamaktadır. İşyerleri açısından bu risk, yalnızca fiziksel hasar anlamına gelmez; çalışan güvenliği, iş sürekliliği ve yasal sorumluluklar bakımından da son derece kritik sonuçlar doğurabilir. Sel baskınları, daha önce sel riskinin söz konusu olmadığı yerlerde dahi görülebilir ve dakikalar içinde meydana gelebilir; bu yüzden işletmelerin çalışanlarını koruyacak, mallara gelecek hasarları azaltacak ve işletmenin tekrar faaliyete geçmesini sağlayacak bir acil durum sel müdahale planı hazırlaması en akıllı çözümdür.

Yasal Çerçeve: İşverenin Sel Hazırlığındaki Yükümlülükleri

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 11 ve 12. maddelerinde acil durum planları, yangınla mücadele, ilkyardım ve tahliye ile ilgili hükümler yer almaktadır. İstisnai kurum ve kuruluşlar hariç tüm işyerleri İSG çalışmaları yapmakla yükümlü tutulmuş; İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik ile acil durum planı hazırlanması da tüm işyerleri için zorunlu hale gelmiştir.

Acil Durum Planının Hazırlanma Aşamaları

ÇSGB rehberinde acil durum planı hazırlama aşamaları; acil durumların belirlenmesi, önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin alınması, görevlendirilecek kişilerin belirlenmesi, müdahale ve tahliye yöntemlerinin oluşturulması, dokümantasyon, tatbikat ve planın yenilenmesi olarak açıklanmaktadır. Acil durum planı, risk değerlendirmesinin bir çıktısıdır; risk değerlendirmesiyle muhtemel tehlike ve riskler tespit edildikten sonra kontrol önlemleri belirlenir.

Sel Riskine Karşı Önleyici Fiziksel Tedbirler

İşyerini sel riskine karşı hazırlamak; yapısal önlemler, ekipman koruma ve erken uyarı sistemlerinden oluşan bütüncül bir yaklaşım gerektirir.

Yapısal ve Altyapısal Önlemler

Sel tehlikesine karşı yapılacak hazırlıklar kapsamında, kritik öneme sahip kayıtlar, malzemeler ve temel ekipmanlar yüksek yerlere yerleştirilmelidir. Kritik tesisat ve sistemleri korumak için elektriksiz su pompaları, dizel jeneratörler ve yedek güç kaynakları gibi dayanıklı sistemler ve önleyici bariyerler oluşturmak ihmal edilmemelidir. Drenaj sistemlerine kontrol vanaları yerleştirmek ve diğer tesisatların giriş yerlerini kapatmak da alınması gereken önlemler arasındadır.

AFAD’ın yayımladığı rehberler çerçevesinde, işyeri bina projesinde sel riskine özgü önlemler de dikkate alınmalıdır. Çukur alanlarda binaların bodrum katlarına su basma tehlikesi yüksek olduğundan, bu tür yerlerde bodrum yapılmamalı ya da su basman kotu yüksek tutulmalıdır. Şehir içlerinde yeterince yağmur suyu kanalı olmalı ve bunların sürekli bakımları yapılmalıdır.

Elektrik ve Kimyasal Güvenliği

Su baskını sırasındaki en büyük tehlikelerden biri elektrik çarpmalarıdır. Elektrik çarpması riskini önlemek için elektrik anahtarlarını kapatmak, zamanınız varsa özel eşyalarınızı üst katlara çıkarmak ve elektrikli cihazların fişlerini çekmek gerekir; ıslaksanız veya sudaysanız asla hiçbir elektrikli cihaza dokunmayın. Acil durumlarda enerji kaynaklarının ve tehlike yaratabilecek sistemlerin olumsuz durumlar yaratmayacak ve koruyucu sistemleri etkilemeyecek şekilde devre dışı bırakılması için gerekli düzenlemelerin işveren tarafından yapılması zorunludur.

Sel suları hem sağlığı hem de güvenliği tehdit eden tehlikeli faktörler içerir; sel suları çeşitli atıklar, bakteriler ve kimyasallarla kirlenmiş olabilir ve bu durum cilt, göz, kulak ve sindirim sistemi enfeksiyonlarına neden olabilir. Bu nedenle işyerlerinde tehlikeli kimyasal veya biyolojik madde bulunuyorsa, selden önce bu maddelerin güvenli ve yüksek konumlara taşınması gereklidir.

Sel Acil Durum Planı: Temel Bileşenler

Acil durum planı; büyük çaplı kaza ve yaralanmaları önlemek, işyeri ve çevresindeki binalarda oluşabilecek zararı azaltmak, toplum ve çevreyi acil durumların etkilerinden korumak ve acil durumların işyerlerine verdiği maddi ve manevi zararı en az hasarla atlatarak normal çalışma düzenine en hızlı şekilde geçişini sağlamak için gereklidir.

Acil Durum Ekipleri ve Görevlendirmeler

Sel acil durumuna özgü ekip organizasyonu, genel acil durum ekip yapısından bağımsız düşünülemez. İşveren; çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde 30 çalışana, tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde 40 çalışana ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ilgili hükümler doğrultusunda her bir konu için uygun donanıma sahip ve özel eğitimli en az birer çalışanı destek elemanı olarak görevlendirmelidir. 10’dan az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise bir kişi görevlendirilmesi yeterlidir.

İşyerinin tehlike sınıfı, sel acil durumuna yönelik ekip sayısını ve eğitim kapsamını doğrudan etkiler. Özellikle çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde —örneğin kimyasal depolama alanları veya ağır sanayi tesisleri— sel anında kimyasal yayılım riski de devreye girdiğinden ekip büyüklüğü ve müdahale prosedürleri çok daha kapsamlı olmak zorundadır.

Tahliye Prosedürleri

Kapalı alanda bulunuyorsa çalışanlar acil çıkış için hazır olmalı; vakit varsa önemli değerli malzeme ve cihazları alarak kapalı alanı terk etmeli ve yüksek bir yere gitmelidir. Tahliye planında sel sularının dolması muhtemel rotalar mutlaka alternatif güzergahlarla desteklenmelidir. Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri oluşturulurken çalışanlar dışında müşteri, ziyaretçi gibi işyerinde bulunması muhtemel diğer kişiler de göz önünde bulundurulmalıdır.

Özellikle ilk yardım, acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mücadele konularında, işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemeler işveren tarafından yapılmalıdır. Bu kapsamda işyeri reviri ve ilk yardım dolabının selden etkilenmeyecek güvenli ve erişilebilir bir konumda olması kritik önem taşır.

Sel Sonrası İşyerinde Yapılması Gerekenler

Su baskını sonrasında hasar tespiti yapılmalı ve küflenmenin engellenmesi için su derhal tahliye edilmelidir. Binanın içinde kalan suyun yol açacağı küf riskine karşı tetikte olunmalı; bir nem alma cihazı, fazla suyun giderilmesine ve küf oluşumunun en aza indirilmesine yardımcı olacaktır.

Şebeke suyu kirlenmiş olabileceğinden kaynatmadan veya arıtmadan içilmemeli; açıkta kalmış veya ıslandığından şüphelenilen yiyecekler kesinlikle tüketilmemelidir. Çalışanların sağlık durumları yakından takip edilmeli; bu süreçte işyeri hekiminin rehberliğinden yararlanılmalıdır.

Tatbikat Yükümlülükleri ve Plan Güncelleme

Hazırlanan acil durum planının uygulama adımlarının düzenli olarak takip edilebilmesi ve uygulanabilirliğinden emin olmak için işyerlerinde yılda en az bir defa tatbikat yapılır, denetlenir ve gözden geçirilerek gerekli düzeltici ve önleyici faaliyetler hayata geçirilir. Gerçekleştirilen tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve bu eksiklikler doğrultusunda yapılacak düzenlemeleri içeren tatbikat raporu hazırlanmalıdır.

Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için acil durum planı en fazla 6 yılda bir, tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde en az 4 yılda bir, çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise en az 2 yılda bir yenilenmesi şarttır.

Deprem ve Diğer Doğal Afetlerle Bütünleşik Hazırlık

Sel riski, işyerinin genel afet hazırlık planından bağımsız ele alınamaz. Tıpkı deprem gibi, sel de işyerinde yapısal hasar, çalışan tahliyesi ve koordinasyon gerektiren bir acil durumdur. Afete hazır ve dirençli işyerleri oluşturmanın yolu risklerin belirlenmesinden geçer; işyerine ait açık ve kapalı mekânları etkileyebilecek afet türleri ve mümkünse etki dereceleri belirlenmelidir. Binanın/işyerinin kat ve vaziyet planları hazırlanarak görülebilir bir yere asılmalı, açık ve kapalı alanlar için müdahale planları yapılmalı, eğitimler takvimlendirilmeli ve mutlaka tüm personele verilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular