Mesleki astım, işyerindeki belirli maddelere maruziyet sonucu gelişen veya mevcut astımın işyeri koşullarıyla kötüleştiği bir solunum yolu hastalığıdır. Meslek hastalıkları arasında giderek daha fazla görülen mesleki astım; solunum yolu daralması, nefes darlığı, öksürük ve hırıltıyla kendini gösterir. İşyeri kaynaklı olması, onu sıradan astımdan ayırır.
Mesleki astımın önemli bir özelliği, işyeriyle bağlantılı olmasıdır. Belirtiler genellikle işteyken artar, işten uzaklaşınca (hafta sonu veya tatilde) hafifler. Bu örüntü, hastalığın işyeri kaynaklı olduğunun önemli bir işaretidir.
Mesleki Astım Nasıl Gelişir?
Mesleki astım, işyerindeki tetikleyici maddelere tekrarlı maruziyet sonucu gelişir. İki temel mekanizma vardır. Birincisinde, kişi zamanla belirli bir maddeye karşı duyarlı hale gelir (alerjik mekanizma); bu duyarlılık geliştikten sonra, o maddeye az miktarda maruziyet bile astım atağını tetikler. İkincisinde, yüksek konsantrasyonda tahriş edici bir maddeye maruziyet, solunum yollarında doğrudan hasar ve astıma yol açar. Her iki durumda da işyeri maruziyeti hastalığın kaynağıdır.
Tetikleyici Maddeler
- Tozlar: Un, ahşap, tahıl, tekstil tozları
- Kimyasallar: İzosiyanatlar, boyalar, yapıştırıcılar
- Biyolojik etkenler: Hayvan tüyü, küf, enzimler
- Metaller: Bazı metal dumanları ve tozları
- Gaz ve dumanlar: Tahriş edici gazlar, kaynak dumanı
- Lateks: Özellikle sağlık sektöründe
Belirtiler ve Tanı
Mesleki astımın belirtileri; nefes darlığı, hırıltılı solunum, göğüste sıkışma hissi ve öksürüktür. Bu belirtilerin en önemli özelliği, işle ilişkili örüntüsüdür: işteyken artar, iş dışında (tatil, hafta sonu) hafifler. Tanıda bu örüntünün belirlenmesi kritiktir. Tanı; solunum fonksiyon testleri, işyeri maruziyetinin değerlendirilmesi ve belirtilerin iş ile ilişkisinin incelenmesiyle konur. Erken tanı, hastalığın ilerlemesini durdurmak için önemlidir.
Korunma
Mesleki astımdan korunmanın temeli, tetikleyici maddelere maruziyeti önlemek veya azaltmaktır. Kontrol hiyerarşisine göre; önce tetikleyici maddenin ortadan kaldırılması veya daha az zararlısıyla değiştirilmesi, mümkün değilse kapalı sistem ve etkili havalandırmayla maruziyetin azaltılması hedeflenir. Bu önlemler yetersizse, uygun solunum koruyucu kullanılır. Ayrıca düzenli sağlık takibi, hastalığın erken belirtilerini yakalar.
Hassas Çalışanlar
Mesleki astım geliştiren bir çalışan için, tetikleyici maddeden tamamen uzaklaştırılma genellikle en doğru çözümdür. Çünkü duyarlılık geliştikten sonra, çok düşük maruziyet bile ağır ataklara yol açabilir. Bu nedenle mesleki astım tanısı alan çalışanların, ilgili maddeye maruz kalmayacakları bir işe yönlendirilmesi gerekebilir. Ayrıca işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri, hassas kişilerin ve erken vakaların tespitine yardımcı olur.
Sonuç
Mesleki astım, işyerindeki belirli maddelere (toz, kimyasal, biyolojik etken, metal, gaz) maruziyet sonucu gelişen veya kötüleşen bir solunum hastalığıdır. Duyarlılaşma veya doğrudan tahriş yoluyla gelişir; belirtileri işteyken artıp iş dışında hafifleyen nefes darlığı, hırıltı, göğüs sıkışması ve öksürüktür. Bu işle ilişkili örüntü, tanının anahtarıdır. Erken tanı hayatidir; çünkü erken evrede maruziyet kesilirse hastalık düzelebilir, ancak ihmal edilirse kalıcı hale gelir. Korunma; tetikleyici maddeye maruziyetin önlenmesine, kontrol hiyerarşisine ve sağlık takibine dayanır. Tanı alan çalışanlar, genellikle tetikleyici maddeden tamamen uzaklaştırılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu konuyla ilgili diğer rehberler
→ İzosiyanat Maruziyeti ve Mesleki Astım
→ Mesleki Cilt Hastalıkları ve Korunma
→ Mesleki Cilt Hastalıkları
→ Raynaud Fenomeni ve Mesleki Nedenleri
