Elektrikçi Yalıtkan Eldiven ve Sınıfları

Elektrik enerjisiyle temas ihtimali bulunan işlerde yaşanan iş kazaları, iş sağlığı ve güvenliği istatistiklerinde ağırlıklı bir yer tutmaya devam etmektedir. Bu riskin en temel önlemlerinden birisi, çalışan ile elektrik arasına fiziksel bir yalıtım engeli koymaktır. İşte bu noktada elektrikçi yalıtkan eldivenleri devreye girmekte; gerilim düzeyine, çalışma koşullarına ve ortam şartlarına göre sınıflandırılmış bu özel kişisel koruyucu donanımlar, hem mevzuat hem de iyi mühendislik uygulamaları açısından vazgeçilmez bir araç haline gelmektedir. Elektrikle çalışılan işyerleri “çok tehlikeli” sınıfta yer aldığından, burada kullanılan her KKD’nin niteliği ve standarda uygunluğu özellikle kritik önem taşımaktadır.

Yalıtkan Eldiven Nedir ve Neden Gereklidir?

Elektrik kabloları üzerinde veya yakınında çalışırken “elektrikçi eldiveni” olarak da adlandırılan yalıtıcı eldivenler kullanmak gerekmektedir. Elektrikçi eldiveni, temelde elektrik akımına karşı yalıtkanlık sağlayan özel kauçuk malzemelerden üretilmiş olup, kişinin elektrikle temas etmesi halinde oluşabilecek ciddi yaralanmaların önüne geçmeyi amaçlar.

Elektrik tesislerinde çalışanların kişisel koruyucu donanım kullanması, yasal olarak zorunlu kılınmış bir uygulamadır. Bu donanımlar arasında yalıtkan eldiven, baret, yüz siperliği, özel yalıtkan ayakkabı, kıvılcım geçirmez giysi ve izole halı gibi ekipmanlar yer alır. Türkiye’de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler, işverenlere çalışanların sağlığını ve güvenliğini koruma yükümlülüğü getirmektedir. Özellikle Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik, KKD kullanımının yasal çerçevesini detaylı olarak belirler.

Malzeme ve Yapısal Özellikler

Eldiven, doğal, sentetik veya bunların karışımı kauçuk, lastik veya lateks gibi yalıtkan ve elastiki malzemeden beş parmaklı olarak üretilir. Eldiven üzerinde dikiş, çatlak, delik, yırtık, kalıp izi, buruşukluk, kabarcık ve yama olmamalıdır. Sağ ve sol el ayrı ayrı imal edilmelidir.

Temel Standart: TS EN 60903 / IEC 60903

Yalıtkan eldivenler, Uluslararası Elektronik Komisyonu tarafından hazırlanan (IEC) IEC 60903 standardına uygun üretilmektedir. Ülkemizde bu standart TSE EN 60903 adıyla yayınlanmıştır. EN 60903:2003 standardı ve uluslararası IEC 60903:2002 standartlarına uygun eldivenler, CAT III yani ölüm riski olan yalıtım eldivenlerini sınıflandırır.

Mekanik koruma sağlamak amacıyla, normal olarak yalıtkan eldivenlerin üzerine giyilen deri koruyucu eldivenlerle birlikte kullanılması gereken yalıtkan eldiven ve torba eldivenler ile üst eldivenleri olmaksızın kullanılabilen yalıtkan eldiven ve torba eldivenler bu standart kapsamındadır.

Yalıtkan Eldiven Sınıfları (Class 00 – Class 4)

Elektrikçi eldivenleri (yalıtkan eldivenler) voltaj dayanım testlerine göre Class 00, Class 0, Class 1, Class 2, Class 3 ve Class 4 olarak sınıflara ayrılır. Maksimum çalışma gerilimi, bu eldivenlerin sınıflarını belirtirken kullanılan ve dikkate alınan temel parametredir. Sınıflar büyüdükçe eldivenler kalınlaşmakta, bu nedenle düşük gerilim olan bir noktada yüksek sınıflı eldiven kullanmak çalışmayı kısıtlayabilmektedir.

Kaynak: Güveniş İş Güvenliği ürün kataloğu — Class 00: Test 2.500 V / Kullanım 500 V, Class 0: 5.000 V / 1.000 V, Class 1: 10.000 V / 7.500 V, Class 2: 20.000 V / 17.000 V, Class 3: 30.000 V / 26.500 V, Class 4: 40.000 V / Class 4 modeller 36.000 volta kadar direnç gösterebilmektedir.

Özel Dayanıklılık Kategorileri (A, H, Z, R, C)

Yalıtkan eldivenler yalnızca elektriksel sınıflandırma açısından değil, maruz kalabilecekleri kimyasal ve çevresel tehlikeler bakımından da kategorize edilmektedir. A: asit, H: yağ, Z: ozon, R: A+H+Z birleşik koruma, C: düşük sıcaklık dayanımı anlamına gelen harfler, ihtiyaca göre seçilir.

Bu kategoriler, özellikle endüstriyel tesislerde sıklıkla karşılaşılan petrol türevleri, asit sıçramaları ve ozon etkisine karşı eldivenlerin ek direnç testlerinden geçtiğini belgeler. Örneğin; asit dayanıklılık testinde eldiven, bir sülfürik asit çözeltisi içinde 23°C ± 2 sıcaklıkta sekiz saat boyunca daldırılır ve kırılma değerlerinde mukavemet ile uzama test edilir. Ozon dayanıklılık testinde ise eldiven 40°C ± 2’de ve 1 mg/m³ ozon konsantrasyonu ile 3 saat boyunca bir odada tutulur; eldivenin dış yüzeyinde herhangi bir bozulma olmamalıdır.

Yaşlanma ve Düşük Sıcaklık Testleri

Yaşlanma testinde eldiven 168 saat boyunca 70°C ± 2 sıcaklıktaki bir fırında bekletilir; kopma değerlerinde uzama en azından normal şartlardaki eldivenin %80’i olmalı ve gerginlik %15’ini geçmemelidir. Çok düşük sıcaklıklara dayanıklılık testinde ise eldiven -40°C ± 3’te 24 saat boyunca soğutulur; test sonunda eldivende yırtılma, kırılma ve çatlama olmamalıdır.

Doğru Sınıf Nasıl Seçilir?

Eldiven seçiminde ilk dikkat edilmesi gereken unsur eldivenin sınıfıdır; kullanılacak voltaj aralığına uygun yalıtım sağlayan bir ürün tercih edilmelidir. Daha yüksek gerilimlerde eldiven ile birlikte diğer koruyucu ekipmanlar da kullanılmalıdır.

Keskin kablolarla temas gibi durumlarda elektrik çarpması yanı sıra aşınma ve yıpranma etkilerini azaltmak için yalıtkan eldivenlerin üzerine diğer koruyucu eldivenlerin de giyilmesi gerekmektedir. Elektriksel koruma izole eldivendedir; mekanik hasarı önlemek için deri üst eldiven kuvvetle önerilmektedir.

Periyodik Test ve Bakım Zorunlulukları

Yalıtkan koruyucu eldivenlerin her 6 ayda bir test edilmesi gerekmektedir. Sınıf 00 ve 0 için hava kaçaklarını tespit etmek amacıyla muayene ve görsel muayene; Sınıf 1-4 için ise hava kaçaklarını tespit etmek için muayene, görsel muayene ve elektrik testi uygulanmaktadır.

Standart pratik uygulamaya göre ilk verilişten önce ve en geç 6 ayda bir yeniden test; şüphe, hasar veya onarım sonrasında ilave test yapılır. Eldivenler her kullanımdan önce yırtık, çizik ve delik bulunma ihtimaline karşı önce gözle sonra hava testiyle kontrol edilmelidir; kusurlu bulunan eldivenler kesinlikle kullanılmamalıdır.

Depolama ve Muhafaza Koşulları

Eldivenler orijinal paketlerinde depolanmalı, kuru ortamlarda saklanmalı, sıkıştırılmamalı, katlanmamalı ve üzerine baskı yapılmamalıdır. Kat izi yapmayacak şekilde kılıfında, ısı, güneş ve ozondan uzak; kimyasal çözücülerden de korunarak saklanması gerekmektedir. Kurutma işlemi esnasında 65 derece üzerinde bir sıcaklık kesinlikle uygulanmamalı; sonrasında eldiven talk pudrası ile uygun şekilde pudralanmalıdır.

Türkiye’de Yasal Dayanak ve İşveren Yükümlülükleri

İşveren, işyerindeki risklerin önlenmesi veya yeterli derecede azaltılması için teknik tedbirlere dayalı toplu korunma önlemlerine öncelik verir. Bu önlemlerin yeterli olmadığı durumlarda ise uygun KKD’leri temin etmek, bakımını yapmak, depolamak ve çalışanlara ücretsiz olarak vermek zorundadır.

Bu donanımların temin edilmesi kadar uygunluğu, düzenli kontrolü ve kullanımının denetlenmesi de hayati önem taşımaktadır. İşverenin KKD’leri sağlamaması, uygun olmayan donanım kullanılması ya da kullanımının denetlenmemesi halinde iş kazası meydana geldiğinde doğrudan kusurlu sayılması kaçınılmazdır.

Alçak gerilimdeki ekipmanlar ile çalışmalar yapılırken çalışanlar izoleli el aletleri ile yalıtkan eldivenler, göz koruyucu ve yalıtkan ayakkabı gibi kişisel koruyucu donanımlar kullanılmalıdır. Tehlike sınıfları tebliğine göre elektrikle çalışılan her faaliyet kodu çok tehlikeli sınıfta değerlendirildiğinden, bu işlerde kullanılan KKD’ler üst kategori (CAT III) gereksinimlerini karşılamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular