Kaynak, kesme, taşlama ve lehimleme gibi kıvılcım ve ısı üreten işler, endüstriyel yangınların başlıca nedenlerinden biridir. Türkiye’de her yıl kesme ve kaynak işlerinden kaynaklanan binlerce yangın meydana gelir. Bu işlerin en sinsi yanı, çıkan sıcak metal ve cürufun (1500-2000°C) işin yapıldığı yerden onlarca metre uzağa sıçrayabilmesi ve yangının çoğu zaman iş bittikten 1-2 saat sonra fark edilmesidir. Bu rehberde sıcak işlerin risklerini ve yangın izni (sıcak çalışma izni) sistemini ele alıyoruz. Amaç, kaynak ve kesme gibi sıradan görünen işlerin neden bu kadar tehlikeli olduğunu ve basit bir izin sisteminin nasıl hayat kurtardığını göstermektir.
Yasal çerçeve, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve İş Güvenliği Uzmanlarının hazırlamakla yükümlü olduğu çalışma izni prosedürleridir.
Sıcak İş Nedir?
Sıcak iş (ateşli iş), açık alev içeren veya ısı, kıvılcım ya da sıcak cüruf üreten her türlü geçici işlemdir. Belirlenmiş, özel olarak düzenlenmiş kaynak atölyeleri dışında yapılan bu işler, sıcak çalışma izni gerektirir. Kapsama giren başlıca işlemler:
- Kaynak (elektrik ark, gazaltı, oksi-asetilen)
- Oksijenle/alevle kesme
- Taşlama (kıvılcım üreten)
- Lehimleme ve sert lehimleme
- Şalomalı (alevli) çatı kaplama
- Açık alev veya ısı üreten her türlü geçici işlem
Temel ilke şudur: mümkünse sıcak iş hiç yapılmamalıdır. İş, daha güvenli bir soğuk yöntemle yapılabiliyorsa veya kaynaklanacak/kesilecek parça belirlenmiş güvenli bir kaynak alanına taşınabiliyorsa, sıcak iş tercih edilmemelidir. Sıcak iş ancak başka çözüm yoksa ve gerekli izin alınarak yapılır.
Sıcak Çalışma İzni Sistemi
Sıcak çalışma izni, belirli bir işi, belirli kişilerin, belirli koşullarda yapmasına yetki veren yazılı bir belgedir. Bu izin, rutin görünen bir işi bilinçli olarak yönetilen bir riske dönüştürür ve iş öncesi risk değerlendirmesini zorunlu kılar. İzin sürecinin temel adımları:
| Adım | Yapılacak |
|---|---|
| 1. Değerlendirme | Soğuk alternatif var mı? Güvenli alana taşınabilir mi? |
| 2. Alan hazırlığı | 10 m yarıçapta yanıcı madde temizle/ört. Açıklıkları kapat. |
| 3. İzin onayı | Yetkili imzası, KKD ve önlemlerin teyidi. |
| 4. Gözcü + ekipman | Yangın gözcüsü, söndürücü ve su hortumu hazır. |
| 5. İş sonrası | Belirli süre yangın gözetimi ve izleme. |
Önemli kurallar: çalışma alanının 10 metre yarıçapındaki tüm yanıcı maddeler uzaklaştırılır veya yanmaz örtülerle korunur; izin yalnızca belirli bir süre (genellikle bir vardiya, en fazla 12 saat) geçerlidir; ve iş bittikten sonra alan belirli bir süre boyunca yangın açısından izlenir — çünkü için için yanan bir kıvılcım, saatler sonra alevlenebilir.
Sahadan Örnek Vaka
Bir depoda, bakım ekibi bir metal rafı kaynakla onarır. İş hızlı biter, ekip ekipmanını toplayıp ayrılır. Ancak kaynak sırasında sıçrayan bir kıvılcım, yakındaki bir karton yığınının arasına düşmüş ve fark edilmeden için için yanmaya başlamıştır. İki saat sonra depo alev alır. Ders: Sıcak iş yangınlarının en tehlikeli yanı, gecikmeli ortaya çıkmasıdır. Kıvılcım anında alev çıkarmaz; gizli bir köşede saatlerce için için yanar. Bu yüzden iki kural hayatidir: (1) İş öncesi 10 m çevredeki tüm yanıcıları temizle/ört. (2) İş bittikten sonra alanı hemen terk etme — belirli bir süre (en az yarım saat, riskli durumlarda saatlerce) yangın gözetimi yap. “İş bitti, gidelim” yaklaşımı, en sık görülen sıcak iş yangını nedenidir.
Yangın Gözcüsü
Sıcak iş güvenliğinin en kritik rollerinden biri yangın gözcüsüdür. Yangın gözcüsü, sıcak iş sırasında ve sonrasında alanı sürekli gözlemleyen, elinde yangın söndürücü bulunduran ve olası bir tutuşmaya anında müdahale eden eğitimli kişidir. Gözcü, kaynakçının göremediği noktaları (kıvılcımın sıçradığı uzak köşeler, alt katlar, duvar arkası) izler. Parlama veya patlama riski olan ortamlarda, gözcü iş bitene kadar alanı terk etmemeli ve sonrasında da gözetimi sürdürmelidir.
Kapalı/Patlayıcı Ortamda Sıcak İş
Sıcak iş, yanıcı veya patlayıcı madde bulunan ortamlarda (tank, boru, kapalı alan, yakıt deposu yakını) çok daha tehlikelidir. Bu tür alanlarda iş yapmadan önce, ortamdaki yanıcı gaz/buhar seviyesi gaz ölçüm cihazıyla (LEL/APS) ölçülmeli; ideal durumda değerin sıfır olduğu doğrulanmalıdır. Daha önce yanıcı/kimyasal madde içermiş kaplarda kaynak yapmadan önce kabın temizlenmesi (gaz arındırma) şarttır. Patlayıcı ortamlarda sıcak iş, mümkünse hiç yapılmamalı; zorunluysa en sıkı önlemlerle ve özel izinle gerçekleştirilmelidir.
- ☐ Soğuk yöntem veya güvenli alana taşıma değerlendirildi mi?
- ☐ Yazılı sıcak çalışma izni alındı mı?
- ☐ 10 m yarıçapta yanıcı maddeler temizlendi/örtüldü mü?
- ☐ Açıklıklar, çatlaklar, kanallar kapatıldı mı (kıvılcım kaçışı)?
- ☐ Eğitimli yangın gözcüsü görevlendirildi mi?
- ☐ Dolu yangın söndürücü ve mümkünse su hortumu hazır mı?
- ☐ Kapalı/şüpheli ortamda gaz ölçümü (LEL) yapıldı mı?
- ☐ İş sonrası yeterli süre yangın gözetimi yapıldı mı?
İSG Uzmanı Notu
Sıcak iş izni, kâğıt üzerinde bir bürokrasi gibi görünür ama aslında hayat kurtaran bir düşünme disiplinidir. İznin asıl değeri imzada değil, izni doldururken zorunlu kalınan risk değerlendirmesindedir: “10 metrede yanıcı var mı? Gözcü kim? Söndürücü dolu mu? İş sonrası kim bekleyecek?” Bu soruları sormak, kazaların çoğunu önler. En sık ihlal edilen kural, iş sonrası gözetimdir — herkes işi bitirince gitmek ister, ama yangınların çoğu tam o “kimsenin olmadığı” 1-2 saatte başlar. Pratik kural: cüruf ve kıvılcım onlarca metre sıçrar ve saatlerce için için yanabilir; bu yüzden “gözle görünmeyen” alanları (alt kat, duvar arkası, kanal içi) de kontrol et ve alanı hemen terk etme. Sıcak işte acele, en pahalı hatadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Sıcak çalışma izni hangi işler için gerekli?
Sıcak iş çevresinde kaç metre temizlenmeli?
Yangın gözcüsü ne yapar?
Sıcak iş yangınları neden geç fark edilir?
Bu konuyla ilgili diger rehberler
→ Yangın Söndürücü Çeşitleri ve Kullanımı
→ Dar Alan Kaynak İşleri
→ İş İzni (Permit to Work) Süreci
→ Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) Nasıl Hazırlanır?
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve Haziran 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanır. İşletmenize özel risk değerlendirmesi ve izin prosedürleri için yetkili İSG uzmanına başvurunuz.
