Pres ve Tezgah Güvenliği

Özet: Presler ve tezgahlar; el-parmak sıkışması, kesilme ve kopma gibi ciddi yaralanma riskleri taşır. Güvenlik; makine koruyucuları, iki el kumandası, ışık bariyerleri, acil durdurma ve doğru çalışma yöntemleriyle sağlanır.

Presler ve tezgahlar, metal ve imalat sektöründe yaygın kullanılan, ancak ciddi yaralanma riski taşıyan makinelerdir. Bu makinelerin en büyük tehlikesi, çalışanın elinin veya parmağının makinenin hareketli/baskı yapan kısmına sıkışmasıdır. Pres kazaları genellikle parmak veya el kaybıyla sonuçlanan ağır kazalardır; bu yüzden makine güvenliği bu alanda hayati önem taşır.

Pres ve tezgah kazalarının çoğu, çalışanın makineye malzeme yerleştirirken veya çıkarırken, makinenin tehlikeli bölgesine elini sokmasıyla yaşanır. Bu kazalar, doğru koruyucu sistemlerle büyük ölçüde önlenebilir.

Pres ve Tezgah Tehlikeleri

Sıkışma/ezilme: El veya parmağın baskı bölgesine girmesi
Kesilme: Kesici takım ve bıçaklarla temas
Kopma: Dönen parçalara kapılma
Fırlayan parça: İş parçası veya takım kırılması
Gürültü ve titreşim: Sürekli maruziyet
Tekrarlı hareket: Ergonomik zorlanma

Makine Koruyucuları

Pres ve tezgah güvenliğinin temeli, makine koruyucularıdır. Bu koruyucular, çalışanın makinenin tehlikeli bölgesine erişmesini fiziksel olarak engeller. Sabit koruyucular tehlikeli bölgeyi tamamen kapatır; hareketli (kilitli) koruyucular ise açıldığında makineyi durdurur. Koruyucular, makinenin işlevini engellemeden çalışanı korumalıdır. Hiçbir koşulda koruyucular çıkarılmamalı veya devre dışı bırakılmamalıdır; bu, en yaygın kaza nedenlerindendir.

İki El Kumandası ve Işık Bariyerleri

Preslerde yaygın kullanılan etkili bir güvenlik sistemi, iki el kumandasıdır. Bu sistemde, pres ancak operatör her iki elini de kumandalara koyduğunda çalışır; böylece eller tehlikeli bölgeden uzak kalmak zorundadır. Bir diğer önemli sistem, ışık bariyerleridir (ışık perdesi); tehlikeli bölgeye bir el veya nesne girdiğinde, ışık bariyeri bunu algılar ve makineyi anında durdurur. Bu sistemler, sıkışma kazalarını önlemede çok etkilidir.

💡

Bilgi: Pres güvenlik sistemlerini (koruyucu, iki el kumandası, ışık bariyeri) devre dışı bırakmak veya ‘atlatmak’, kazaların en yaygın nedenidir. Çalışanlar bazen hızlı çalışmak için bu sistemleri pasifleştirir; ancak bu, parmak veya el kaybı riskini katlar. Güvenlik sistemleri verimliliği bir miktar yavaşlatabilir, ama bu, bir uzvun kaybedilmesine kıyasla önemsizdir. Sistemler asla devre dışı bırakılmamalıdır.

Acil Durdurma

Pres ve tezgahlarda, kolayca erişilebilir acil durdurma (acil stop) düğmeleri bulunmalıdır. Bir tehlike anında, çalışan veya çevredekiler makineyi anında durdurabilmelidir. Acil durdurma düğmeleri belirgin (genellikle kırmızı, mantar tipi), kolay erişilebilir ve çalışır durumda olmalıdır. Düzenli olarak test edilmelidir. Acil durdurma, bir kazanın başlamak üzere olduğu kritik anlarda hayat veya uzuv kurtarabilir.

Bakım ve Eğitim

Pres ve tezgah güvenliği, düzenli bakım ve eğitimle desteklenmelidir. Makineler ve güvenlik sistemleri düzenli kontrol edilmeli; bakım sırasında LOTO (kilitleme-etiketleme) uygulanarak makinenin beklenmedik çalışması önlenmelidir. Operatörler, makineyi güvenli kullanma konusunda eğitilmeli; tehlikeleri ve güvenlik sistemlerinin önemini bilmelidir. Eğitimli ve dikkatli bir operatör, en iyi güvenlik unsurlarından biridir.

⚠️

Dikkat: Pres veya tezgahta sıkışan malzemeyi makine çalışırken elle düzeltmeye çalışmak, parmak veya el kaybının en yaygın nedenidir. Makineye herhangi bir müdahale (sıkışma giderme, temizlik, ayar) yapmadan önce, makine mutlaka durdurulmalı ve gerekirse enerjisi kesilip kilitlenmelidir (LOTO). ‘Sadece bir saniye’ düşüncesiyle çalışan makineye el sokmak, ömür boyu sürecek bir sakatlıkla sonuçlanabilir.

Sonuç

Presler ve tezgahlar; el-parmak sıkışması, kesilme, kopma ve fırlayan parça gibi ciddi yaralanma riskleri taşır ve kazalar genellikle uzuv kaybıyla sonuçlanır. Güvenliğin temeli makine koruyucularıdır; bunlar çalışanın tehlikeli bölgeye erişimini engeller ve asla devre dışı bırakılmamalıdır. İki el kumandası ve ışık bariyerleri, elleri tehlikeli bölgeden uzak tutarak sıkışmayı önler. Erişilebilir acil durdurma düğmeleri kritik anlarda hayat kurtarır. Bakımda LOTO uygulanmalı, operatörler eğitilmelidir. Çalışan makineye elle müdahale, en yaygın kaza nedenidir; her müdahale öncesi makine durdurulmalı ve kilitlenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Pres ve tezgahlarda en büyük tehlike nedir?+

El veya parmağın makinenin baskı/hareketli bölgesine sıkışmasıdır; pres kazaları genellikle parmak veya el kaybıyla sonuçlanan ağır kazalardır.

İki el kumandası nedir?+

Presin ancak operatör her iki elini de kumandalara koyduğunda çalışmasını sağlayan güvenlik sistemidir; böylece eller tehlikeli bölgeden uzak kalmak zorunda kalır.

Preste sıkışan malzeme nasıl giderilmeli?+

Makine çalışırken asla elle müdahale edilmemelidir; makine durdurulmalı ve gerekirse enerjisi kesilip kilitlenerek (LOTO) güvenli biçimde giderilmelidir. Çalışan makineye el sokmak uzuv kaybına yol açar.

Ayrıca inceleyin: Metal Tozları ve Solunum Riskleri

Bu konuyla ilgili diğer rehberler

→ Metal Sektöründe İş Güvenliği
→ Kaynak İşlerinde İş Güvenliği
→ Metal Tozları ve Solunum Riskleri
→ Tarım Makineleri Kaynaklı Kazalar