İş Yerinde Defibrilatör (OED/AED) Bulundurma

Ani kalp durması (kardiyak arrest), sağlık çalışanlarının müdahalesinden önce geçen ilk dakikalar içinde hayatı doğrudan tehdit eden bir tıbbi acildir. Türkiye’de her yıl binlerce kişi hastane dışında kalp durması sonucu yaşamını yitirmekte; bu vakaların büyük çoğunluğu iş yeri, okul, spor alanı, alışveriş merkezi ve toplu ulaşım istasyonu gibi halka açık alanlarda meydana gelmektedir. Otomatik Eksternal Defibrilatör (OED), ani kalp durması geçiren hastayı yaşama döndürebilecek elektroşokun ambulans gelene kadar olay yerinde ve ilk birkaç dakika içinde uygulanabilmesi için geliştirilmiş, taşınabilir bir kalp şok cihazıdır. İşte bu kritik pencere, işyerlerinde OED bulundurmanın neden vazgeçilmez bir İSG gereksinimi olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Türkiye’deki Yasal Çerçeve: Taşınabilir Otomatik Şok Cihazı Yönetmeliği

9 Aralık 2025 tarihli ve 33102 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan bu Yönetmeliğin amacı; sağlık hizmeti sunulan yerler dışında meydana gelen ani kalp durmalarında, acil sağlık görevlileri ulaşıncaya kadar olay yerinde erken ve etkin müdahale ile meydana gelebilecek ölüm ve sakatlık riskinin azaltılması için OED’nin kullanımının yaygınlaştırılması, konumlandırılması, kayıt ve takip sistemi, bakım ve onarımı ile asgari standartlarının belirlenmesidir.

Otomatik Eksternal Defibrilatör cihazlarının standartları, konumlandırılması, yerleşimi, bakımı, kayıt ve takip sistemi gibi tüm süreçleri düzenleyen “Taşınabilir Otomatik Şok Cihazı Yönetmeliği” 1 Ocak 2026 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Düzenlemenin 2. maddesine göre yönetmelik; kamu kurum ve kuruluşlarını, özel kuruluşları, toplu taşıma araçlarını ve kamusal alanları kapsamaktadır.

Türkiye’de defibrilatör ve OED cihazlarına ilişkin mevzuat tek bir yönetmelikten ibaret değildir; sağlık, iş güvenliği ve tıbbi cihaz alanlarındaki düzenlemelerin kesişiminde şekillenmektedir. Amerikan Kalp Derneği (AHA) ve Avrupa Resüsitasyon Konseyi (ERC) kılavuzları, defibrilasyonun ilk dakikalarındaki müdahalenin sağkalım oranlarını belirgin biçimde artırdığını ortaya koymaktadır.

Muaf Tutulan Kurumlar

Karar, genel bir zorunluluk getirse de bazı kamu kurum ve kuruluşları bu yükümlülükten muaf tutulmuştur. Bu kurumlar arasında Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü yer almaktadır.

Aşamalı Uygulama Takvimi: Hangi İşyeri Ne Zaman Yükümlü?

Yönetmelikle OED bulundurma zorunluluğu üç aşamada genişletilecektir. Bu aşamalı yapı, işyerlerine uyum için planlama imkânı sunmaktadır.

İlk etapta, yani 2026 yılının sonuna kadar cihazların bulundurulması gereken yerler arasında havalimanları, yolcuya hizmet veren alanlar, yolcu taşıyan uçaklar ve spor tesisleri yer almaktadır. Ayrıca 10 bin metrekare veya 10 bin koltuk kapasitesinin üzerindeki statlar, 800 metrekare üzeri vücut geliştirme salonları, büyükşehir belediyelerince belirlenecek merkezi kent meydanları ve 5 bin metrekare üzeri satış alanı olan AVM’ler de ilk aşamada kapsama alınmaktadır.

OED 2027 sonuna kadar 100 yatak üzeri konaklama işletme belgeli tesisler, 100 ve üzeri kapasiteli yükseköğrenim öğrenci yurtları, aynı kampüste ve aynı anda 200 ve üzeri çalışan bulunduran iş yerleri (kamu kurum ve kuruluşları dahil), merkezi büyük ibadethaneler (10 bin metrekare ve üstü), spor tesisleri ve stadyumlar (5 bin metrekare üstü alanlar veya 1000 koltuk üstü stadyumlar), Türkiye olimpik hazırlık merkezleri ve sporcu eğitim merkezlerinde yer alacaktır.

2028 yılının sonuna gelindiğinde ise OED cihazları, benzin istasyonları ile aynı kampüste ve aynı anda çalışan bulunduran tüm iş yerlerinde (kamu kurum ve kuruluşları dahil) hizmete sunulmuş olacaktır.

OED Cihazı Nasıl Çalışır? Teknik Özellikler

OED’nin asgari standartları: göğse yapıştırılan pedler (elektrotlar) vasıtasıyla kalp ritmini analiz ederek, kalp ritmindeki ölümcül ritim değişikliklerini algılayabilen ve elektroşokun gerekli olduğu ritimleri belirleyerek kalbe elektrik akımı verilmesini sağlayan cihazın Sağlık Bakanlığı Ürün Takip Sistemi’nde tıbbi cihaz olarak kayıtlı olmasını zorunlu kılmaktadır. Kalp ritmini analiz ederek hastanın elektroşoka ihtiyacı olup olmadığını belirler; gerekli olduğu durumlarda otomatik olarak şoku hazırlar ve yanıp sönen tuşa basılması ile şoku uygular. Şokun gerekmediği durumlarda ise kesinlikle şok uygulanamaz.

Kimler OED Kullanabilir?

OED’yi “sağlık meslek mensubu”, “ilk yardımcı” ve “halktan kurtarıcı” kullanabilecektir. Kullanıcıya görsel ve sesli yönlendirme yapan, kalp ritmini otomatik analiz eden bu cihazlar sayesinde temel ilkyardım eğitimi alan kişiler de güvenli müdahale yapabilmektedir. Yönetmelik kapsamında tam otomatik OED cihazı zorunludur.

İşveren Yükümlülükleri: Cihaz, Kayıt ve Eğitim

OED edinicileri, satın aldıkları cihazı en geç 30 gün içinde OED-Net’e kaydetmekle yükümlüdür. Bu kayıt sırasında cihazın seri numarası, konumu, yerleşim noktası ve kat bilgisi gibi ayrıntıların sisteme doğru şekilde girilmesi gerekmektedir.

OED’nin kullanımı sonrası ya da OED-Net’ten uyarı gelmesi hâlinde en kısa sürede tekrar kullanılır hâle getirilmesi, sarf malzeme temini, kullanım sonrası OED’deki verilerin kaydının saklanması ve bulunduğu ildeki il sağlık müdürlüğüne teslim edilmesi OED edinicisinin sorumluluğundadır.

İşyerinde doğru hazırlık yalnızca OED’den ibaret değildir. İlk yardımcı bulundurma zorunluluğu kapsamında sertifikalı personel istihdamı da işverenin üstlenmesi gereken tamamlayıcı bir yükümlülüktür. Cihazın varlığı tek başına yeterli değildir; mevzuat eğitimli kullanıcıyı da zorunlu kılmaktadır. Sağlık Bakanlığı’nın İlkyardım Yönetmeliği ve eğitmen sertifikasyon süreçleri çerçevesinde verilen ilkyardım eğitimleri, OED kullanımını kapsayan modüller içermektedir.

OED Konumlandırma: Nereye, Nasıl Yerleştirilmeli?

Yönetmelik metninde belirtilen ölçütler; cihazın halkın toplu bulunduğu alanlarda, acil durumlarda en kısa sürede ulaşılabilecek konumda bulundurulması yönündedir. Spesifik çalışan sayısı eşikleri yerine yoğunluk ve erişilebilirlik kriterleri ön plana çıkmaktadır. İşyeri sahibinin kendi alanı için risk değerlendirmesi yapıp İSG mevzuatı çerçevesinde cihaz konumlandırmasına karar vermesi beklenmektedir.

Bu noktada kapsamlı bir Acil Durum Eylem Planı hazırlanması, OED’nin etkin kullanımını destekleyen temel İSG unsurlarından birini oluşturmaktadır. OED konumunun eylem planında açıkça belirtilmesi, olası acil durumlarda değerli zaman kayıplarını önler.

Neden Şimdi Harekete Geçmeli? İSG Perspektifi

İşyerinde OED bulundurmak yalnızca yasal bir uyum meselesi değil; çalışan ve ziyaretçi güvenliği açısından kurumsal sorumluluğun somut göstergesidir. İşyerlerinde OED kullanımı, çalışanların ve ziyaretçilerin güvenliğini artırır ve acil tıbbi müdahalelerin hızlı bir şekilde yapılabilmesine katkıda bulunur. Bu nedenle iş yerlerinin OED cihazlarına sahip olması, bu cihazların periyodik bakımlarını yapması ve personeli eğitmesi büyük önem taşımaktadır.

Yaptırımlar yalnızca cezai boyutla sınırlı kalmaz; itibar kaybı, sigorta yükümlülükleri ve denetim süreçlerinde olumsuz değerlendirme gibi dolaylı etkiler de söz konusu olabilmektedir. Erken planlama yapan işletmeler için tedarik, kurulum ve personel eğitimi süreçlerini paralel yürütmek zaman avantajı sağlamaktadır. Benzer şekilde, işyerindeki diğer acil müdahale unsurlarıyla bütünleşik bir yapı kurmak, örneğin yangın güvenliği önlemleri ile birlikte değerlendirildiğinde, OED sistemi kurumsal acil hazırlığın bütünsel bir parçasına dönüşmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular